《《平民ê基督传》》

 | | | 转寄

TēGō͘ koàn Chiūⁿ Êlúsalèm Tē 1 chiuⁿ Tô͘tiong ê Kìek 第五卷上耶路撒冷 第一章编辑途中Ê记忆Ê着者

作者 Tâi e̍k:Ko Tekchiong,Siutēng Lîm Chùnio̍k & Chng Hūiphêng 2024.09.29

Tē V Koàn

Chiūⁿ Êlúsalèm Tô͘tiong ê Kìek


Tē1 chiuⁿ PHIANCHI̍P TÔ͘TIONG Ê KÌEK Ê TÙCHIÁ



Chhinchhiūⁿ ánni, Iésu ū kòpia̍t háikîⁿ ê Kapehnáum.
“Iésu siū chihchiap chiūⁿ thiⁿ ê ji̍t beh kàu, chiū koatì ǹg Êlúsalèm lâi kiâⁿ.”
Ia̍h lán tī chia só͘ beh kángkiù・ ê, chiūsī lūn Iésu beh chiūⁿ Êlúsalèm ê tô͘tiong ê kìek.

Lūn hiah ê kìek, lán ê chúiàu ê chhâiliāu, chiū sī Lūka Hokimsutiong, hit chi̍t ê sinchām só͘ kìchài ・ê, iā chit chām sī i ê chheh só͘ te̍kpia̍t ū kìchài・ ê, tāiiok ū saⁿpah chat. Kîthaⁿ ê Hokimsu lóng bô kìchài. Máthài kap Mákhó chiūsī teh kóngkhí Iésu tī Galílaiah thoânkàu ê sū, ia̍h āulâi in putkò kántan lâi lūnkhí koh kòelâi ê chênghêng, chiū liâmpiⁿ choánōaⁿ in ê pit, lâi kóngkhí Iésu siū tèng tī Si̍pjīkè ê íchêng , hit chi̍t lépài kú ê kò͘sū, kahná chhinchhiūⁿ tī chit tiongkan lóng bô tútio̍h símmi̍h tāichì ê khoán, chiah bô símmi̍h kóngkhí.

Chóng・sī Lūka só͘ teh kóngkhí lūn Galílaiah ê kò͘sū, khiok sī kap in só͘ kóng ・ê lóng ū saⁿ ittì, ia̍h lūn I ê siūlān ê chi̍t lépàitiong ê kò͘sū mā sī lóng saⁿ ittì. Putkò tī Galílaiah thoânkàu kap I ê siūlān, hit tiongkan ê chênghêng, i ū phianchi̍p chinchōe chhâiliāu, lâi kethiⁿ chi̍tchām teh kóngkhí hit ê tô͘tiong ê kìek, chhinchhiūⁿ chòe chi̍t ê kiôniû khòa tī Kapehnáum kap Golgóthah ê tiongkan. Puthēng inūi hiānkim lán ê Hokimsu ìnsoat liáu bô túhó, tìkàu chit ê sūsi̍t sòa bô lōa hunbêng. Siatsú lán nā beh lâi têngchài ìnsoat Lūka Hokimsu, hitsî lán beh, sī ōethang hō͘ chitchām khah hiánjiân lâi chòe chi̍t ê sinchām sī chin hó, chiūsī ēng Lūka só͘ kìchài chit ê giâmsiok ê ōe lâi chòe thâusū kóng, “Iésu siū chihchiap chiūⁿ thiⁿ ê ji̍tkî beh kàu, chiū koatì ǹg Êlúsalèm lâi kiâⁿ,” āulâi chiah sòachiap lâi kóngkhí chit ê kò͘sū, chiū lán úntàng ē chámjiân khah bêng chit ê sūsi̍t. Putlūn siáⁿkhoán, chhiáⁿ tho̍kchiá tī Sèngchheh kakī lâi sòejī chòe kìhō chiū hó. (Chiūsī 9:51 18:14).

Lán tāike ài siūⁿ chit ê siàuliân ê tùchiá Lūka sī ū gâu ê bûnha̍ksiōng ê púnlêng kàu cháiⁿiūⁿ, iā i beh chhutpán chit pún ê sinchheh, i ū hoatchhut i ê choan chengsîn kàu cháiⁿiūⁿ! Lūka ū kap Pólô saⁿkap chhutgōa thoânkàu, iā tī i ê hênglí ê lāitiong, putsî to ū nn̄g ê kùitiōng ê goânkó tī・leh. Chit koàn chiūsī i ê ji̍tkì. Tī ū chi̍tji̍t, i ū chhutpán lâi chiâⁿchòe Pólôtoān, chiūsī piáubêng tī Sùtô͘ (**Hêng)toān・ ê.

Chóng・sī chit koàn i ū khah bān chhutpán, koh iā m̄sī tēit iàukín・ ê. Lūka iáu ū chi̍t ê chámjiân khah tùitiōng ê goânkó tī・leh, i ū khòaⁿchòe sī chi̍t ê tōa ê sūgia̍p, tī kúinā nî kú, choansim ēngkang só͘ phianchi̍p・ ê, chiūsī lán ê Chú ê Toānkì. Lūka chai chit pún tio̍h tāiseng chhutpán. Chit ê chiūsī só͘ tēit koansim ê sū. Bêngbêng Pólô sī ū kap i ha̍pchok. Tōabīn Lūka ē siūⁿ ài siá chit pún lán ê Chú ê Toānkì, sī tùi tī Pólô ê biánlē. In ū tī ta̍k só͘chāi lâi chūchi̍p hit ê chhâiliāu. In saⁿkap chhutgōa ê sî, ū chia̍pchia̍p tútio̍h kó͘chá ê ha̍kseng, íki̍p tī saⁿcha̍p nî chêng bat kap Iésu saⁿkap tiàm ê lâng, sòa lâi tittio̍h chēchē khaksi̍t ê kìek kap kàsī ê ōe, chiūsī lâng lóng iáubē chūchi̍p lâi chiâⁿchòe chi̍t ê tiongsim ê liûthoân・ ê. Tùi ánni, i ū tittio̍h Thiⁿsài íki̍p Kò͘iûⁿ・ê ê kò͘sū, iā tōabīn chit ê sī tùi Mâlíah só͘ thoân・ ê. Iā tùi ánni, i ū tittio̍h Sitlo̍h iûⁿ, íki̍p Lōngtōngchú hit ê bôkè chipó ê phìjū. Koh tùi ánni, i ū tittio̍h chit ê tōa chām, lâi lūn in chiūⁿ Êlúsalèm tī hit ê tō͘tiong ê kìek, chiūsī lūn Iésu kòpia̍t Galílaiah liáuāu, tehbeh chiūⁿ khì siū hāisí hit ê tô͘tiong só͘ tútio̍h ê thang siongsim ê pòaⁿnî kú ê kìek.

Lán thang sióngsiōng chit ê siàuliân ê tùchiá Lūka, ū jia̍tsêng chùì lâi chūchi̍p hit ê chhâiliāu. Lán si̍tchāi chin ohtit sióngsiōng i khíthâu thiaⁿtio̍h Lōngtōngchú ê kò͘sū, hitsî i ū hoaⁿhí kàu siáⁿkhoán. Lán ē thang sióngsiōng tī ū chi̍tji̍t, i ū ēng chit kù ōe lâi kóngkhí chi̍t ê sinchām kóng, “Iésu siū chihchiap chiūⁿ thiⁿ ê ji̍tkî beh kàu, chiū koatì ǹg Êlúsalèm lâi kiâⁿ,” iā chiū ánni chiapsòa lâi kóngkhí “Tô͘tiong ê kìek” ê kò͘sū.

Lán tehbeh kángkiù chit chām ê sî, lán tio̍h chai chit ê m̄sī teh kìsu̍t I ti̍tti̍t chiūⁿkhì Êlúsalèm kàu hō͘ lâng hāisí ê sū, lán khahsiông sī ài ánni phahsǹg. Nāsī ánni, chit ê chiah ū kúi ji̍t kú ê sū nātiāⁿ, chóng・sī kîsi̍t chit ê tô͘tiong ê kìek sī la̍k ge̍hji̍t kú ê sū.

Lán khah hó tio̍h kóng chit ê sī teh kìchài I tī hit la̍k ge̍hji̍t ê tiongkan, tī Êlúsalèm siâⁿgōa sìkòe chhutgōa ê tô͘tiong ê kò͘sū, inūi tī hit la̍k ge̍hji̍t kú, chiàu khòaⁿ I sī chhinchhiūⁿ tùi sìbīn lâi teh kongkek Êlúsalèm siâⁿ, ū chia̍pchia̍p khì chhì khòaⁿ kokbîn ê kiaⁿsiâⁿ ê kénghóng. Inūi tī ta̍k kok kiaⁿsiâⁿ sī chòe koânsè ê tiongsim. Ia̍h tī Êlúsalèm tng choehkî ê sî, I ōethang kóng hō͘ tùi ta̍k só͘chāi chūchi̍p lâi ê choân Iûthài lâng thiaⁿ. Lán thang kèngkhiân lâi sióngsiōng, tī I bē chihchiap chiūⁿ thiⁿ ê íchêng, siatsú in nā iôngún I, chiū lán ê Chú sī ài kòsò͘ chèng chūchi̍p ê Íseklia̍t lâng ê simkoaⁿ. I sī ài tī I ê kokbîn ê tiongsimtiám lâi chūchi̍p i ê kiáⁿjî, chhinchhiūⁿ kebú teh chūchi̍p i ê keá tī si̍tē chi̍tpoaⁿiūⁿ.

“Nāsī in m̄ài.”
In m̄ài. Ta̍k pái I ji̍pkhì Êlúsalèm, in chiū chhì khòaⁿ ū símmi̍h hoattō͘ thang hāisí I, tùi ánni I tio̍h siámpī in. Inūi I iáubē engkai tio̍h sí. I ê sîkî sī iáubē kàu. I bē sí ê íchêng, iáu ū chēchē hāng tāichì tio̍h ài chòe, iā lūnkhí Pē ê simpak, I iáu ū chēchē ê kàsī tio̍h ài kóngkhí. Siatsú tī Êlúsalèm I bē thang kóngkhí, ko͘putchiong I tio̍h tī khah túhó ê só͘chāi, kiámchhái tī khòngiá, ásī tī hit ê phianphiah sòesòe ê hiuⁿsiā lâi kóngkhí, sòa thang chiong Hokim lâi kautāi Sùtô͘, hō͘ in thang khektiâu tī simlāi, thang thoânpò tī sìhng.
Chhinchhiūⁿ ánni, tī la̍k ge̍hji̍t ê tiongkan, I ū siū lâng kóaⁿtio̍k, līkhui Êlúsalèm, khì tiàm tī gōa kháu ê hiongchhoan lâi thoân I ê Hokim. I ū saⁿpái mō͘hiám lâi ji̍pkhì siâⁿni̍h ia̍h lóng sī tng choehkî ê tiongkan. Chiôngtiong ū nn̄g pái siū tùite̍k kiôngkiông kóaⁿchhut siâⁿgōa. Iā kàu tē saⁿ pái, I ū chìnchêng khì tútio̍h hāisí. Inūi I ê sî íkeng kàu.

Saⁿcha̍p nî āu, Iôháneh ū kìchài siāng hit sîtāi ê hôesiónglio̍k, lâi siá chi̍t chām kò͘sū, choânjiân kap Lūka chengchha. Chin kîkoài, Lūka lóng sī kìchài Êlúsalèm siâⁿgōa só͘ tútio̍h ê sūchêng. Ia̍h chin kîkoài, koanhē siāng chit sîtāi ê sū, Iôháneh lóng sī kìchài tī Êlúsalèm siâⁿlāi só͘ tútio̍h ê chênghêng. Só͘í lán sī bē thang kanta tha̍k chit pêng nātiāⁿ, nāsī ánni, chiū bô oânchoân. Che tútú chhinchhiūⁿ teh tha̍k Palí siâⁿ tī 1870 nî siū phah hit ê nn̄gtêng ê kò͘sū chi̍tpoaⁿ, inūi chi̍t ê kìchiá sī tiàm siâⁿgōa, bē thang ji̍p siâⁿlāi, iā koh chi̍t ūi sī tiàm tī siâⁿlāi, bē thang chhutkhì siâⁿgōa lâi kì hit ê chênghêng.

Chhinchhiūⁿ ánni, lán ū Siâⁿni̍h ê kò͘sū, koh ū Hiongchhoan ê kò͘sū, iā lán tio̍h chiong nn̄g ê saⁿkap tha̍k. Iôháneh só͘ kì ・ê, chiūsī Siâⁿni̍h ê kò͘sū, só͘í i lóng bô kóngkhí chiūⁿ Êlúsalèm tô͘tiong ê tāichì, ásī siâⁿgōa só͘ tútio̍h ê sūchêng. Kahná chhinchhiūⁿ i tiàm tī Siâⁿni̍h lâi tánchih Iésu ji̍plâi, jiânāu chiah kóngkhí I ji̍p siâⁿ kàu tī I siū tùite̍k kóaⁿchhut siâⁿ ûichí, hit tiongkan só͘ tútio̍h ê sū, ia̍h kahná chhinchhiūⁿ koh tiàm tī siâⁿni̍h lâi thènghāu Iésu koh ji̍p siâⁿlāi. Iôháneh só͘ kì ・ê, sī m̄bat tè I chhutkhì kàu siâⁿgōa, mā m̄bat chhut siâⁿmn̂g khì. Iôháneh só͘ kì ・ê, chiūsī Siâⁿni̍h ê kò͘sū.

Lūka só͘ kì ・ê, chiūsī Hiongchhoan ê kò͘sū. Lūka ū tùi Kapehnáum chhuthoat, kap Iésu saⁿkap ǹg Êlúsalèm lâi kiâⁿ, chóng・sī i koattoàn bô tè I ji̍p khì siâⁿni̍h, lâi khòaⁿkìⁿ I siū hāisí. Lūka ū pàng hō͘ Iésu kakī ji̍p siâⁿkhì, iā kahná chhinchhiūⁿ tiàm tī siâⁿmn̂g gōa teh thènghāu I koh chhutlâi, chiah koh chihchiap I, lâi putsî tè tī I ê āubīn, sìkòe kiâⁿ, iā I koh chi̍t pái beh mō͘hiám ji̍p siâⁿ khì, hitsî i chiū koh pàng hō͘ I kakī ji̍p siâⁿkhì, iā tiàm siâⁿmn̂g gōa lâi thènghāu I koh chhut・lâi. Só͘í lán tio̍h chiong in nn̄g ê kò͘sū ha̍p chòehóe tha̍k, chiah ōe liáukái, Iésu chiūⁿ Êlúsalèm ê tô͘tiong ê kò͘sū.

Chiàu lán só͘ tha̍ktio̍h・ ê, lán chai chit ê kò͘sū sī chi̍t ê thang siongsim ê chêngkéng, lâi teh kóngkhí Jînchú tiàm tī tōebīnchiūⁿ ê chòeāu ê la̍k ge̍hji̍t ê sūchêng. Liân Iésu bē līkhui Galílaiah ê íchêng, I ê tùite̍k to íkeng ū tiuⁿ lôbāng teh ûi tī I ê sinpiⁿ, I sī íkeng tiàm tī gûihiám ê tiongkan. Lūn khí Iésu tiàm tī Kapehnáum ê béchām ê chênghêng, lán ū thiaⁿkìⁿ kóng, “Iésu sìkòe kiâⁿ tī Galílaiah, m̄ ài kiâⁿ tī Iûthài, inūi Iûthài lâng ài beh thâi I.” Chittia̍p tú sī Chúāu 28 nî ê tangthiⁿ, hitsî Iésu ū koatì ǹg Êlúsalèm lâi kiâⁿ. Só͘í chit ê tô͘tiong ê Kìlio̍k thang kóng sī teh kìchài chènglâng teh tuichhē beh hāmhāi I ê kò͘sū. Chit ê kò͘sū khioksī iûgoân ū teh kóngkhí tī hit la̍k ge̍hji̍t kú I só͘ ū kiâⁿ hiah ê koânlêng ê sînjiah íki̍p tiōngtāi ê kàsī, chóng・sī tōabīn sī teh kóngkhí chit la̍k ge̍hji̍t kú, tī hit ê kôaⁿchhìn ê tangthiⁿ, I ū sìkòe phiauliû, lôkhó͘ ê sengoa̍h, khiok iā chiāmsî bat khì siámpī tī hiah ê phianphiah ê hiongchhoan, iā sī teh kóngkhí chit la̍k ge̍hji̍t kú, siatsú nā bōethang kóng, tútú sī teh tôcháu, iáukú ōethang kóng sī teh siámpī lâng ê kèbô͘, inūi lâng chia̍pchia̍p ài beh thâi I, iā inūi chittia̍p in ê kèbô͘, sī íkeng chiongkūn tī hit ê chhiⁿkiaⁿ ê ke̍ktiám. Lán tī chit chām I beh chiūⁿ Êlúsalèm ê tô͘tiong, ū thiaⁿkìⁿ I tùi tī hiaê ài beh chìnchêng lâi tè I ê lâng siongsim lâi kóng, “Hô͘lî ū khang, thiⁿtiong ê pechiáu ū siū; to̍kto̍k Jînchú bô khòa thâukhak ê só͘chāi.”

Chittia̍p lán sī tè I teh kiâⁿ tī hit ê tô͘tiong ê thâuchām.

Tī Êlúsalèm só͘ beh khui hit ê kokbîn ê tōa ê Siukoah ê choeh, chiūsī kiòchòe Tahliâuchoeh, ti̍tti̍t pekóa lah, hitsî Iésu ū kòpia̍t Kapehnáum, jiânāu chiū līkhui I ê hiaⁿtī, ha̍kseng íki̍p lán, iā hō͘ lán sòa m̄chai I khaksi̍t sī beh chiūⁿ khì hù choeh ásī bô. Só͘í tī chit chōa ê lúhêng, ū chēchē hāng sū lán bô khaksi̍t chaiiáⁿ. Chiàu khòaⁿ I ànsǹg chit chōa ê lúhêng ōethang chòe chi̍t ê tōa ê lúhêng lâi kàsī, lâi soatkàu. I ū chhe I ê sùchiá, nn̄gê chòe thâu khì thòe I pīpān lō͘. Chiôngtiong chi̍t tūi, tōabīn sī Iâkop kap Iôháneh, ū khì kàu tī tùibīn Satmálīa ê kaukài ê chi̍t ê hiuⁿsiā, ia̍h ū hō͘ hiah ê khǹg oànhūn ê Satmálīa lâng, ēng bô lé ê thàitō͘ lâi kóaⁿ in chhut siâⁿgōa, “inūi I ǹg Êlúsalèm teh kiâⁿ.” Ha̍kseng chiū siūkhì in. Iâkop kap Iôháneh ài chhinchhiūⁿ Eliiah ê khoán, tùi thiⁿni̍h kiò hé lo̍hlâi bia̍tbô in. Iésu chiū tiāmchēng lâi sêngsiū in ê kūchoa̍t. “Lín kakī m̄chai lín sī símmi̍h hō ê sim. Taⁿ lâi khì pa̍t ê hiuⁿsiā.” Iā tōabīn ū koh pa̍t tūi, tī chi̍t nn̄g lépài āu, ū kiâⁿ kàu kūn Êlúsalèm ê Bēthaniah ê hiuⁿsiā, ia̍h in ū ji̍p khì tī hit ê hiuⁿsiā tiong tēit tiōngiàu ê chhù, chiūsī La̍hchalō͘ kap i ê chíbē Mátāi, Mâlíah só͘ khiākhí ê só͘chāi. Bēthaniah ê lâng sī chámjiân khah kohiūⁿ, ū putchí hó khoánthāi in. Chit ê hiuⁿsiā sī putchí kūn Êlúsalèm siâⁿ, só͘í hiah ê kàuio̍kchiá úntàng bô hoaⁿhí chiapla̍p I, iáukú in ū hoaⁿhí lâi khoánthāi tùi Pakpêng lo̍hlâi chit ê siàuliân ê sianti lâng, inūi I ê miâsiaⁿ ū tōatōa iôchoah choân tōehng ê lâng, iā bô giâugî, in úntàng íkeng ū chia̍pchia̍p saⁿkap tâmlūn I ê sū.

Iésu tè tī I ê sùchiá ê āubīn, tī lō͘ni̍h teh kiâⁿ. Lūn khí chit chōa ê lúhêng, ū tútio̍h símmi̍h sū, lán lóng bōethang khaksi̍t kóngkhí siáⁿkhoán, sîkan iūkoh sī tété, só͘í tōabīn sī bô tútio̍h kah lōachōe hāng sū. I kiâⁿ kàu Bēthaniah, hitsî, La̍hchalō͘ ê katêng to teh khèngchiok hit ê choeh lah, iā tī in ê tiâⁿni̍h íki̍p hoehn̂gni̍h to lóng ū chhāi chhiⁿchhùi ê liúchhiū, iūkoh hiah ê hūjînlâng mā lóng chin bô êng, teh pīpān beh thang hoangêng Iésu. Lán tīchia thang khòaⁿkìⁿ Tangiûⁿ lâng gâu khoánthāi lângkheh ê khoàilo̍k ê chêngkéng, chiūsī kóng Iésu ū iàsiān lâi hiohkhùn, tī I ê sin ê pêngiú ê chhù, hitsî Mátāi inūi chiapthāi in, tāichì chōe, sim bâng, ia̍h Mâlíah chē tī Chú ê khaē, lâi thiaⁿ I ê ōe.

Chhiáⁿ lán chiāmsî thêng tīchia, lâi siūⁿ chit ê katêng ê sū, inūi chittia̍p liáuāu tī Iésu só͘ tútio̍h ê kankhó͘ ê ji̍t, chāi Iésu ê kenggiām chit ê katêng sī chin iàukín ê só͘chāi. Chiàu lán só͘ chai, chit pái sǹgsī in chho͘chho͘ ê sionghōe. Chit ê katêng ū hiánchhut chin bíbiāu ê àichêng; tùi ánni, ū khipín ta̍k sîtāi ê Kitokkàutô͘ ê chhùbī, lâi teh siàuliām Bēthaniah chit ê khoàilo̍k ê katêng. Inūi Iésu ū tiàm tī chit ê katêng lâi hióngsiū I ê tēit khoàilo̍k ê tāmpo̍h ê sîkan. Lán thang khòaⁿkìⁿ Iésu ū tiàm tī únba̍t ê sengoa̍h, lâi tittio̍h chit ê katêng ê hō͘thāi thang lâi anchēng I ê iàsiān ê chengsîn. Hoānnā símmi̍h lâng itseng lóng sī ūitio̍h kongchiòng lâi pháucháu ・ê, i ū thang tittio̍h chit khoán ê ùian kap chēngióng sī chin thang hoaⁿhí ê sū. Iésu sī chin hoaⁿhí ài lâng kap I chòe hó ê pêngiú. Liân tī Gia̍tsemáneh hn̂g, suijiân I ū thang kap I ê Pē saⁿ kauthong lâi tittio̍h I ê khùila̍t, I māsī iûgoân ìài hiah ê pêngiú, chiūsī kap I saⁿkap tiàm ・ê, lâi hûchhî I ê khùila̍t. Bo̍htit līkhui góa. “Lín tòa chia kap góa kéngséng.”

I ū tī Bēthaniah chit ê katêng, lâi tittio̍h chit khoán ê iúchêng. Ia̍h lán chai I ū hoaⁿhí lâi hióngsiū i. Ta̍kpái I kiâⁿ kūn Êlúsalèm ê sî, chiàu khòaⁿ I ū khì hiohkhùn tī chit ê katêng. Tī siūlān ê chi̍t lépàitiong, chi̍tàm kè chi̍tàm, I lóng sī tńgkhì Bēthaniah chit ê katêng lâi anchēng I ê iàsiān ê simsîn. Ia̍h I ū koh tńglâi Bēthaniah lâi kòpia̍t tōebīnchiūⁿ ê sengoa̍h. Tī Sengthian ê ji̍t. “I ū chhōa ha̍kseng kàu Bēthaniah ê tùibīn,” lâi tīhia līpia̍t chènglâng siū chihchiap chiūⁿ Thiⁿ.

“Mátāi kap i ê chíbē, kap La̍hchalō͘, lóng sī Iésu só͘ thiàⁿ ê lâng.”

In sī tī ta̍k sîtāi chiàu lán só͘ chaiiáⁿ ・ê ,lán ê Chú ê pêngiú ê tāipiáu. Lán lóng chaiiáⁿ Mátāi chiūsī áché, sī chòekang lâng, sī gâu chénglí chhùlāi ê lâng, ū châitiāu, ū khûnbián, iā gâu chhauhoân ê lâng, i ê kiâⁿta̍h, khiok sī ū tāmpo̍h chhonghông, bô kàugia̍h ū thunlún ê khoán, chóng・sī i ê simkoaⁿ sī súi, iā i ū hiánchhut hūjînlâng ê sim, lâi kiongkèng chit ê siū hāmhāi bô khòa thâukhak ê só͘chāi ê siàuliân ê sianti. Hiānkim ê Mátāi chiūsī hithō chòe iâm tī siāhōe・ ê, sī gâu liāulí chhùlāi ê lâng, sī ū châitiāu ê khànhō͘hū, sī hithō biánkióng, ū châitiāu, tamtng chēchē kang ê hūjînlâng. Hithō lâng khiok iā sī ē chhògō͘, chóng・sī khahsiông siū lâng ê gō͘kái. I sī khah bô teh kóngkhí i ê chongkàu sìnliām, chiūsī teh chiphòe i ê sengoa̍h ・ê. I ài khàmba̍t i ê simsu. I sī oànhūn kámchêngtek ê sū, I bô hoaⁿhí lâi iôngún gûgōng ê lâng. Chóng・sī i ê simkoaⁿ si̍tchāi sī jînài. Chhengliân lâng éngéng ài léngchhiò i, chóng・sī in nā ū tútio̍h kankhó͘ pīⁿthiàⁿ ê sî, in tio̍h lâi lôhoân i, iā i kèóng khì, hitsî in chiah ēng unjiû, thiàⁿsim lâi siūⁿ ài chhiò i ê sū. Hiānkim ê Mátāi sī hiah ê huisiông gâu pangchān sèkài ê lâng.

Ū ê lâng mā bat tútio̍h chhinchhiūⁿ Mâlíah hitkhoán unjiû, unhūi ê hūjînlâng, i sī gâu sàmsu, be̍ksióng, kîtó koh ū gíná ê jia̍tsêng kap khoài chiapla̍p ê simsîn tīteh, iā i ê sim ū siū i só͘ chunchông ê Chú ê úitāi ê sūsióng só͘ tōatōa kámtōng. Ū ê lâng m̄bat i, sòa chiong i lâi kap i ê si̍tchètek ê chíbē saⁿ píkàu, sòa khòaⁿkhín i, kóng i sī bōngsióngka, choanjiân hutlio̍k ji̍tsiông ê gībū, chíū itbī subō͘ Siōngtè, lâi kap I ji̍p tī sînpìtek ê kaupôe. Kisi̍t lán nā khòaⁿ i só͘ ū ê iúchêng chiū kàugia̍h thang ìnkap lâng ê gō͘kái. Iésu úntàng bô beh tôngchêng hitkhoán ê thàitō͘. Chit ê kò͘sū chíū sī àmsī lán chaiiáⁿ i ū kèngkhiân ê simsîn, khòaⁿ Siōngtè sī putchí si̍tchāi, iā hiánchhut i sī “simkoaⁿ chhengkhì ū khòaⁿkìⁿ Siōngtè,” ia̍h inūi sī ánni, só͘í ithoat thang thiàⁿsioh i. In nn̄g ê chíbē sī ài tùi Iésu hiánchhut tôngchêng kap khiânsêng ê thiàⁿsim, ǹgbāng tùi ánni, ōe thang ùibūn Iésu ê simsîn, thang tāmpo̍h kiámchió I tī kankhó͘ ê ji̍t só͘ pē ê tāngtàⁿ. In sī chòe hiānkim choân sèkài Kitok ê lútô͘ ê siōng hó ê tāipiáu. In ê sèngchit sī putchí ū kohiūⁿ tīteh; chóng・sī Iésu ū ēng siāng chi̍tiūⁿ ê sim lâi thiàⁿthàng in.

Lūn in hit ê tiāmchēng ê hiaⁿtī La̍hchalō͘ ê sū, tī chit ê le̍ksú tiong to bô kóngkhí siáⁿ khoán, só͘í lán bô símmi̍h chaiiáⁿ. Khiok iā bat thiaⁿkìⁿ lâng teh thêkhí, kóng i sī hit ê siàuliân ê koaⁿ, chiūsī chiôngchiân bat tōatōa kūchoa̍t Iésu ê, iā Iésu khòaⁿ i, thiàⁿ i, sòa phō i ê thâuhia̍h, lâi kā i chim ・ê. Suijiân Iésu ū putchí thiàⁿsio̍h Mátāi kap Mâlíah, iáukú chiàu lán só͘ chai, Iésu iā ū te̍kpia̍t thiàⁿ La̍hchalō͘, liân i ê chíbē to iûgoân sī sêngjīn La̍hchalō͘ sī I só͘ tēit thiàⁿ ê lâng. In ū chhengho i sī “Lí só͘ thiàⁿ ・ê.”

Chit ê sèsè ê kacho̍k, chiūsī chhinchhiūⁿ chit khoán tng sèkài ê lâng lóng ngēsim teh m̄ chiapla̍p I ê sî, in ū ūitio̍h I lâi pīpān só͘chāi hō͘ I. Iā I mā ū liâmpiⁿ beh ūitio̍h in lâi pīpān só͘chāi tī hit ê Éngoán ê kok, chiūsī “hō͘ góa só͘ tīteh ・ê, lín ia̍h tīhia.” Che ū àmsī chi̍t ê būntôe hō͘ lán tīchia thang siūⁿ. Iā chit ê bûntôe m̄sī chi̍t chéng ê siausoat nātiāⁿ, hoántńg sī chi̍t ê ū kiankò͘ ê sūsi̍t. Mátāi, Mâlíah íki̍p La̍hchalō͘, chittia̍p iā iáu oa̍hoa̍h lâi teh thiàⁿthàng in ê Chú Iésu tī hit ê sînbiāu ê Bīlâi ê sèkài; Iésu chittia̍p sī iáu teh khíchō I ê sèngkok tī chit tōebīnchiūⁿ, ia̍h chit ê sèkan iáukú sī ngēsim teh m̄ chiapla̍p I; tī kináji̍t, tī sèkài tiong iáukú chin chió katêng ū tansûn thiàⁿthàng ê sim, ài lia̍h Iésu chòe tēit; chhinchhiūⁿ tī Bēthaniah chit ê katêng, chiūsī hō͘ lán ê Chú kámkak chhinbi̍t ・ê, iáu sī chin chió.

Chhinchhiūⁿ ánni, Iésu beh chiūⁿkhì Êlúsalèm ê tô͘tiong, tī hit chi̍t àm, I ū hiohkhùn tī in ê katêng, iā I ū tiàm tī in ê hoehn̂g lâi kap La̍hchalō͘ saⁿkap kóngōe, iā tāike bē khì hiohkhùn ê tāiseng, I ū kap in ê chíbē saⁿkap chē, koh kiámchhái in tāike ū saⁿkap sànpō͘ kiâⁿ tī gōakháu oanoat ê lō͘thâu, tùi hia lâi gia̍hthâu ǹg tùi Bēthaniah ê soaⁿkhiⁿ kèkhì, lâi khòaⁿ Êlúsalèm siâⁿ hit ê ū kongchhái ê chêngkéng, chiūsī khòaⁿkìⁿ ū káng pah bān ê Iûthài lâng tùi ta̍k kok lóng lâi chūchi̍p tīhia, beh hù Tahliâuchoeh. Keh bînáchài, I iā ài beh ji̍pkhì hù choeh.




第五卷
上耶路撒冷


第一章 编辑途中Ê记忆Ê着者


亲像án-ne，耶稣有告别海墘ê迦百农。
「耶稣受chih接上天ê日beh到，to̍h决意ǹg耶路撒冷来行。」
亦咱tī chia所beh讲究-・ê，to̍h是论耶稣beh上耶路撒冷ê途中ê记忆。

论hiah-ê记忆，咱ê主要ê材料，to̍h是路加福音书中，hit一个新chām所记载-・ê，也chit chām是伊ê册所特别有记载-・ê，大约有三百节。其他ê福音书lóng无记载，马太kah马可to̍h是teh讲起耶稣tī加利利传教ê事，亦后来in不过简单来论起koh过来ê情形，to̍h liâm-piⁿ转换in ê笔，来讲起耶稣受钉tī十字架ê以前，hit一礼拜久ê故事，kah-ná亲像tī chit中间lóng无tú-tio̍h啥物tāi-chì ê款，chiah无啥物讲起。总是路加所teh讲起论加利利ê故事，却是kah in所讲ê lóng有相一致，亦论伊ê受难ê一礼拜内ê故事mā是lóng相一致。不过tī加利利传教kah伊ê受难，hit中间ê情形，伊有编辑真chē材料，来加添一chām teh讲起hit-ê途中ê记忆，亲像做一个桥梁挂tī迦百农kah各各他ê中间。不幸因为现今咱ê福音书印刷了无tú好，致到chit-ê事实soah无jōa分明。设使咱若beh来重再印刷路加福音书，hit时咱beh是ē-thang hō͘ chit chām khah显然来做一个新chām是真好，to̍h是用路加所记载chit-ê严肃ê话来做头序讲：「耶稣受chih接上天ê日期beh到，to̍h决意ǹg耶路撒冷来行。」后来chiah续接来讲起chit-ê故事，to̍h咱稳当ē相当khah明chit-ê事实。无论啥款，请读者tī圣册ka-kī来sòe- jī做记号to̍h好。(to̍h是9：51-18：14)。

咱大家ài想chit-ê少年ê着者路加是有gâu ê文学上ê本能到án怎，也伊beh出版chit本ê新册，伊有发出伊ê choan精神到án怎！路加有kah保罗做伙出外传教，也tī伊ê行李ê内中，不时to有两个贵重ê原稿tī-・leh。Chit卷to̍h是伊ê日记，tī有一日，伊有出版来成做保罗传，to̍h是表明tī使徒行传-・ê。总是chit卷伊有khah慢出版，koh也m̄是第一要紧-・ê。路加iáu有一个相当khah重要ê原稿tī-・leh，伊有看做是一个大ê事业，tī几nā年久，专心用工所编辑-・ê，to̍h是咱ê主ê传记。路加知chit本tio̍h 进前出版，chit-ê to̍h是所第一关心ê事。明明保罗是有kah伊合作，大面路加ē想ài写chit本咱ê主ê传记，是tùi tī保罗ê勉励。In有tī ta̍k所在来聚集hit-ê材料。In做伙出外ê时，有chia̍p-chia̍p tú-tio̍h古早ê学生，以及tī三十年前bat kah耶稣做伙 tiàm ê人，soah来得tio̍h chē-chē确实ê记忆kah教示ê话，to̍h是人lóng iáu未聚集来成做一个流传ê中心。Tùi án-ne，伊有得tio̍h天使以及顾羊-・ê ê故事，也大面chit-ê是tùi马利亚所传-・ê。也tùi án-ne，伊有得tio̍h失落羊，以及浪荡子hit-ê无价宝ê譬喻。Κoh tùi án-ne，伊有得tio̍h chit-ê大chām，来论in上耶路撒冷tī hit-ê途中 ê记忆，to̍h是论耶稣告别加利利了后，teh-beh上去受害死hit-ê途中所tú-tio̍h ê thang伤心ê半年久ê记忆。

咱thang想像chit-ê少年ê着者路加，有热诚注意来聚集hit-ê材料。咱实在真oh得想像伊起头听tio̍h浪荡子ê故事，hit时伊有欢喜到啥款。咱ē-thang想像tī有一日，伊有用chit句话来讲起一个新chām讲：「耶稣受chih接上天ê日期beh到，to̍h决意ǹg耶路撒冷来行。」也to̍h án-ne接续来讲起「途中ê记忆」ê故事。

咱teh-beh讲究chit chām ê时，咱tio̍h知chit-ê m̄是teh记述I直直上去耶路撒冷到hō͘人害死ê事，咱khah常是ài án-ne phah算。若是án-ne，chit-ê chiah有几日久ê事niā-niā，总是其实chit-ê途中ê记忆是六月日久ê事。

咱khah好tio̍h讲chit-ê是teh记载伊tī hit六月日ê中间，tī耶路撒冷城外四界出外ê途中ê故事，因为tī hit六月日久，照看伊是亲像tùi四面来teh攻击耶路撒冷城，有chia̍p-chia̍p去试看国民ê京城ê景况。因为tī ta̍k国京城是上权势ê中心。亦tī耶路撒冷当节期ê时，伊ē-thang讲hō͘ tùi ta̍k所在聚集来ê全偤太人听。咱thang敬虔来想像，tī伊bē chih接上天ê以前，设使in若容允伊，to̍h咱ê主是ài告诉众聚集ê以色列人ê心肝。伊是ài tī伊ê国民ê中心点来聚集伊ê kiáⁿ儿，亲像鸡母teh聚集伊ê鸡á tī翼下仝款样。
「若是in m̄-ài。」
In m̄-ài，ta̍k-pái伊入去耶路撒冷，in to̍h试看有啥物法度thang害死伊，tùi án-ne伊tio̍h闪避in，因为伊iáu未应该tio̍h死，伊ê时期是iáu未到。伊bē死ê以前，iáu有chē-chē项tāi-chì tio̍h ài做，也论起父ê心腹，伊iáu有chē-chē ê教示tio̍h ài讲起。设使tī耶路撒冷伊bē-tàng讲起，ko͘-put-chiong伊tio̍h tī khah tú好ê所在，hoān-sè tī旷野，á是tī hit-ê偏僻细细ê乡社来讲起，soah thang kā福音来交tài使徒，hō͘ in thang刻tiâu tī心内，thang传报 tī四方。亲像án-ne，tī六月日ê中间，伊有受人赶逐，离开耶路撒冷，去tiàm tī外口ê乡社来传伊ê福音。伊有三pái冒险来入去城里亦lóng是当节期ê中间。从中有两pái受对敌强强赶出城外。也到第三pái，伊有进前去tú-tio̍h害死，因为伊ê时已经到。

三十年后，约翰有记载siāng hit时代ê回想录，来写一chām故事，全然kah路加精差。真奇怪，路加lóng是记载耶路撒冷城外所tú-tio̍h ê事情。亦真奇怪，关系siāng chit时代ê事，约翰lóng是记载tī耶路撒冷城内所tú-tio̍h ê情形。所以咱是bē-tàng kan-taⁿ读chit-pêng niā-niā，若是án-ne，to̍h无完全。这tú-tú亲像teh读Pa-lí城tī 1870年受phah hit-ê两重ê故事仝款，因为一个记者是tiàm城外，bē-tàng入城内，也koh一位是tiàm tī城内，bē-tàng出去城外来记hit-ê情形。

亲像án-ne，咱有城里ê故事，koh有乡村ê故事，也咱tio̍h kā两个做伙读。约翰所记-・ ê，to̍h是城里ê故事，所以伊lóng无讲起上耶路撒冷途中ê tāi-chì，á是城外所tú-tio̍h ê事情。Κah-ná亲像伊tiàm tī城里来等chih耶稣入来，然后chiah讲起伊入城到tī伊受对敌赶出城为止，hit中间所tú-tio̍h ê事，亦kah-ná亲像koh tiàm tī城里来thèng候耶稣koh入城内。约翰所记-・ ê，是m̄-bat tòe伊出去到城外，mā m̄-bat出城门去。约翰所记-・ ê，to̍h是城里ê故事。

路加所记-・ ê，to̍h是乡社ê故事。路加有tùi迦百农出发，kah耶稣做伙 ǹg耶路撒冷来行，总是伊决断无tòe伊入去城里，来看见伊受害死。路加有放hō͘耶稣ka-kī入城去，也kah-ná亲像tiàm tī城门外 teh thèng候伊koh出来，chiah koh chih接伊，来不时tòe tī伊ê后面，四界行，也伊koh一pái beh冒险入城去，hit时伊to̍h koh放hō͘伊ka-kī入城去，也tiàm城门外来thèng候伊koh出来。所以咱tio̍h kā in两个故事合做伙读，chiah ē了解，耶稣上耶路撒冷ê途中ê故事。

照咱所读-・tio̍h-ê，咱知chit-ê故事是一个thang伤心ê情景，来teh讲起人子tiàm tī 地面上ê最后ê六月日ê事情。连耶稣未离开加利利ê以前，伊ê对敌to已经有张罗网teh围tī伊ê身边，伊是已经tiàm tī危险ê中间。论起耶稣tiàm tī迦百农ê尾chām ê情形，咱有听见讲：「耶稣四界行tī加利利，m̄ ài行tī偤太，因为偤太人ài beh thâi伊。」chit时 tú是主后28年ê冬天，hit时耶稣有决意ǹg耶路撒冷来行。所以chit-ê途中ê记录thang讲是teh记载众人teh走chhōe beh陷害伊ê故事。chit-ê故事却是犹原有teh讲起tī hit六月日久伊所有行hiah-ê权能ê神迹以及重大ê教示，总是大面是teh讲起chit六月日久，tī hit-ê kôaⁿ凊ê冬天，伊有四界漂流、劳苦ê生活，却也暂时bat去闪避tī hiah-ê偏僻ê乡社，也是teh讲起chit六月日久，设使若bē-tàng讲，tú-tú是teh逃走，iáu-koh ē-thang讲是teh闪避人ê计谋，因为人chia̍p-chia̍p ài beh thâi伊，也因为chit时 in ê计谋，是已经将近tī hit-ê生惊ê极点。咱tī chit chām伊beh上耶路撒冷ê途中，有听见伊tùi tī hia-ê ài beh进前来tòe伊ê人伤心来讲：「狐狸有孔，天中ê飞鸟有siū；独独人子无挂头壳ê所在。」

Chit时咱是tòe伊teh行tī hit-ê途中ê头chām。

Tī耶路撒冷所beh 开hit-ê国民ê大ê收割ê节，to̍h是叫做搭寮节，直直逼óa lah，hit时耶稣有告别迦百农，然后to̍h离开伊ê兄弟，学生以及咱，也hō͘咱soah m̄知伊确实是beh上去赴节á是无。所以tī chit chōa ê旅行，有chē-chē项事咱无确实知影。照看伊按算chit chōa ê旅行ē-thang做一个大ê旅行来教示，来说教。伊有差伊ê使者，两个做头去替伊准备路。从中一队，大面是雅各kah约翰，有去到tī对面撒马利亚ê交界ê一个乡社，亦有hō͘ hiah-ê khǹg怨恨ê撒马利亚人，用无礼ê态度来赶in出城外，因为伊ǹg耶路撒冷teh行。学生to̍h受气in。雅各kah约翰ài亲像以利亚ê款，tùi天里叫火落来灭无in。耶稣to̍h恬静来承受in ê拒绝。Lín ka-kī m̄知lín是啥物号 ê心。Taⁿ来去别ê乡社。也大面有koh别队，tī一两礼拜后，有行到近耶路撒冷ê伯大尼ê乡社，亦in有入去tī hit-ê乡社中第一重要ê厝，to̍h是拉撒路kah伊ê姊妹马大，马利亚所khiā起ê所在。伯大尼ê人是明显khah koh样，有不止好款待in。Chit-ê乡社是不止近耶路撒冷城，所以hiah-ê kàu-e̍k者稳当无欢喜接纳伊，iáu-koh in有欢喜来款待tùi北pêng落来chit-ê少年ê先知人，因为伊ê名声有大大摇choah全地方ê人，也无侥疑，in稳当已经有chia̍p-chia̍p做伙 谈论伊ê事。

耶稣tòe tī伊ê使者ê后面，tī路里teh行。论起chit chōa ê旅行，有tú-tio̍h啥物事，咱lóng bē-tàng确实讲起啥款，时间又koh是短短，所以大面是无tú-tio̍h kah jōa-chē项事。伊行到伯大尼，hit时，拉撒路ê家庭to teh庆祝hit-ê节lah，也tī in ê埕里以及花园里to lóng有chhāi青翠ê柳树，又koh hiah-ê妇人人mā lóng真无闲，teh准备beh thang欢迎耶稣。咱tī-chia thang看见东洋人gâu款待人客ê快乐ê情景，to̍h是讲耶稣有厌倦来歇困，tī伊ê新ê朋友ê厝，hit时马大因为接待in，tāi-chì chē，心茫，亦马利亚坐tī主ê脚下，来听伊ê话。

请咱暂时停 tī-chia，来想chit-ê家庭ê事，因为chit时了后tī耶稣所tú-tio̍h ê艰苦ê日，在耶稣ê经验chit-ê家庭是真要紧ê所在。照咱所知，chit pái算是in初初ê相会。chit-ê家庭有显出真美妙ê爱情；tùi án-ne，有吸ín ta̍k时代ê基督教徒ê趣味，来teh siàu念伯大尼chit-ê快乐ê家庭。因为耶稣有tiàm tī chit-ê家庭来享受伊ê第一快乐ê淡薄ê时间。咱thang看见耶稣有tiàm tī隐密ê生活，来得tio̍h chit-ê家庭ê厚待thang来安静伊ê厌倦ê精神。凡若啥物人一生lóng是为tio̍h公众来跑走-・ê，伊有thang得tio̍h chit款ê慰安kah静养，是真thang欢喜ê事。耶稣是真欢喜ài人kah伊做好ê朋友。连tī 客西马尼园，虽然伊有thang kah伊ê父相沟通来得tio̍h伊ê气力，伊mā是犹原意爱hiah-ê朋友，to̍h是kah伊做伙 tiàm-・ ê，来扶持伊ê气力。m̄-thang离开我。「Lín tòa chia kah我警省。」

伊有tī伯大尼chit-ê家庭，来得tio̍h chit款ê友情。亦咱知伊有欢喜来享受i。Ta̍k-pái伊行óa耶路撒冷ê时，照看伊有去歇困tī chit-ê家庭。Tī受难ê一礼拜内，一暗过一暗，伊lóng是tńg去伯大尼chit-ê家庭来安静伊ê厌倦ê心神。亦伊有koh tńg来伯大尼来告别地面上ê生活。Tī升天ê日。「伊有chhōa学生到伯大尼ê对面」，来tī-hia离别众人受chih接上天。

「马大kah伊ê姊妹，kah拉撒路，lóng是耶稣所疼ê人。」
In是tī ta̍k时代照咱所知影ê咱ê主ê朋友ê代表。咱lóng知影马大to̍h是阿姊，是做工人，是gâu整理厝内ê人，有才tiāu，ū 勤勉，也gâu 操烦 ê人，伊ê行踏，却是有淡薄仓皇，无够额有吞忍ê款，总是伊ê心肝是súi，也伊有显出妇人人ê心，来恭敬chit-ê受陷害无挂头壳ê所在ê少年ê先知。现今ê马大to̍h是hit款做盐 tī社会-・ê，是gâu料理厝内ê人，是有chāi-tiāu看护妇，是hit款 勉强，有才tiāu，担当chē-chē kang ê妇人人。Hit款人却也是ē错误，总是khah常受人ê误解。伊是khah无teh讲起伊ê宗教信念，to̍h是teh支配伊ê生活-・ê。伊ài khàm密伊ê心思。伊是怨恨感情的ê事，伊无欢喜来容允愚戆 ê人。总是伊ê心肝实在是仁爱。青年人tiāⁿ-tiāⁿài冷笑伊，总是in若有tú-tio̍h艰苦病痛ê时，in tio̍h来劳烦伊，也伊过往去，hit时in chiah用温柔、疼心来想ài笑伊ê事。现今ê马大是hiah-ê非常gâu帮助世界ê人。

有ê人mā bat tú-tio̍h亲像马利亚hit款温柔、恩惠ê妇人人，伊是gâu三思、默想、祈祷，koh有gín-á ê热诚kah快接纳ê心神tī-・leh，也伊ê心有受伊所尊崇ê主ê伟大ê思想所大大感动。有ê人m̄-bat伊，soah kā伊来kah伊ê实际的ê姊妹相比较，soah看轻伊，讲伊是梦想家，全然忽略日常ê义务，只有一味思慕上帝，来kah伊入tī神秘的ê交陪。其实咱若看伊所有ê友情to̍h够额thang应答人ê误解。耶稣稳当无beh同情hit款ê态度，chit-ê故事只有是暗示咱知影伊有敬虔ê心神，看上帝是不止实在，也显出伊是「心肝清气有看见上帝」，亦因为是án-ne，所以koh-khah thang疼惜伊。In两个姊妹是ài tùi耶稣显出同情kah虔诚ê疼心，ǹg望tùi án-ne，ē-thang慰问耶稣ê心神，thang淡薄减少伊tī艰苦ê日所背ê重担。In是做现今全世界基督ê女徒ê最好ê代表。In ê性质是不止有koh样tī--leh;总是耶稣有用siāng一样ê心来疼痛in。 论in hit-ê恬静ê兄弟拉撒路ê事，tī chit-ê历史中to无讲起啥款，所以咱无啥物知影。却也bat听见人teh提起，讲伊是hit-ê少年ê官，to̍h是从前bat大大拒绝耶稣ê，也耶稣看伊，疼伊，soah抱伊ê头额，来kā伊chim ê。虽然耶稣有不止疼惜马大kah马利亚，iáu-koh照咱所知，耶稣也有特别疼拉撒路，连伊ê姊妹to犹原是承认拉撒路是伊所第一疼ê人。In有称呼伊是「你所疼ê」。

Chit-ê细细ê家族，to̍h是亲像chit款当世界ê人lóng硬心teh m̄接纳伊ê时，in有为tio̍h伊来准备所在hō͘伊。也伊mā有liâm-piⁿ beh为tio̍h in来准备所在tī hit-ê永远ê国，to̍h是「hō͘我所tī-teh ê，lín亦tī-hia。」这有暗示一个问题hō͘咱tī-chia thang想，也chit-ê问题m̄是一种ê小说niā-niā，反转是一个有坚固ê事实。马大、马利亚以及拉撒路，chit时 也犹活活来teh疼痛in ê主耶稣tī hit-ê神妙ê未来ê世界；耶稣chit时是iáu teh起造伊ê圣国tī chit地面上，亦chit-ê世间iáu-koh是硬心teh m̄接纳伊；tī今á日，tī世界中iáu-koh真少家庭有单纯疼痛ê心，ài掠耶稣做第一；亲像tī伯大尼chit-ê家庭，to̍h是hō͘咱ê主感觉亲密 ê，犹是真少。

亲像án-ne，耶稣beh上去耶路撒冷ê途中，tī hit一暗，伊有歇困tī in ê家庭，也伊有tiàm tī in ê花园来kah拉撒路做伙讲话，也大家未去歇困ê 进前，伊有kah in ê姊妹做伙坐，koh hoān-sèin大家有做伙散步行tī外口弯oat ê路头，tùi hia来gia̍h头ǹg对伯大尼ê山khiⁿ过去，来看耶路撒冷城hit-ê有光彩ê情景，to̍h是看见ū káng百万ê偤太人tùi ta̍k国lóng来聚集tī-hia，beh赴搭寮节。隔明á载，伊也ài beh入去赴节。