《《平民ê基督传》》

 | | | 转寄

Jī koàn Tē saⁿ chiuⁿ Sèhàn sî 二卷第三章 细汉时

作者 Tâi e̍k:Ko Tekchiong,Siutēng Lîm Chùnio̍k & Chng Hūiphêng 2024.03.24





Tē saⁿ chiuⁿ Sèhàn sî




Lán tiongkan chēchē lâng tīteh tha̍k siáⁿmi̍h úijîn ê toānkì ê sî, tēit ē giú lán ê sim ê pō͘hūn, to̍h sī lūn in sèhàn ê kò͘sū, chò gíná sîtāi sûnchin ê khaikáng, tīteh tōahàn ê tiongkan ê chūjiân, bô ìsek ê tâmlūn, in ê thâunáu ê hoatta̍t, íki̍p in ê sengoa̍h chióngchióng ê khoánsit; inūi lán ài tùi tī hitê tiongkan lâi khòaⁿchhut in chionglâi chiâⁿchò úitāi ê tiāuthâu.

Lán siôngsiông kîkoài, soah sitbōng Hokimsu thài ē lóng bô kóngkhí lán ê Chú ê sèhàn ê kò͘sū. Κám sī chiahê Hokimsu tùchiá m̄chaiiáⁿ? Ánchóaⁿ I ê lāubú Mâlíah, to ū kóngkhí I chhutsì ê kò͘sū, thài ē lóng bô tùi lâng kóngkhí I sèhàn ê sūchêng? Hoānsè ū, iā khólêng, ia̍h kāngchng ê pêngiú, inūi khah koansim tī in púnsin ê sè kiáⁿ, soah bē kìtit thang thôaⁿ lán ê Chú sèhàn ê tāichì. Iáukoh khah tōabīn sī bô chiah tio̍h. Inūi chèng Hokimsu, chia̍pchia̍p piáusī, Mâlíah sī kanta teh koanchhat, teh kiaⁿhiâⁿ, teh sàmsu chitê eⁿá ê chhutsì niāniā. In ū piáubêng Mâlíah sī tiāmchēng, bôōebôkù ê hūjînlâng, tī àmàm ê tiongkan, ēng thiàⁿsim kah kèngùi ê liāmthâu, lâi teh sàmsu i hitê òbiāu ê sè kiáⁿ, teh siūⁿ Iésu ê kîchek tek ê chhutsì; Tùi ánne, ū seⁿkhí chonggiâm ê sim, m̄káⁿ lāmsám kóngkhí, putkò chai tī Iésu ê thâuchêng, só͘ anpâi hitê koânkoân ê thianhūn; Chóng・sī m̄chai tio̍h ánchóaⁿ i chiah ēthang oânsêng, tùi ánne, simlāi siôngsiông ū jûloān. Mâlíah ū bêngbêng chai só͘ū tútio̍h・ê, sī chin kîī ê sū, chhutla̍t teh liāusióng, ǹgbāng ēthang chiàu i só͘ siūⁿ ê khoán, ná siūⁿ ná kîkoài, soah tiāmtiām lóng bô kóngkhí siáⁿmi̍h. "Mâlíah kā chiahê ōe kì tiâutiâu, siôngsiông teh siūⁿ. "Chóng・sī bôlūn siáⁿ khoán, chiàu khòaⁿ, lūn lán ê Chú ê sèhàn ê sū, Mâlíah sī bô kóng kàu gōachē.

Lán chitsî tiāⁿtio̍h kîkoài, ài lâi siūⁿ Mâlíah tī khíthâu m̄chai ánchóaⁿ lâi teh khoánthāi Iésu? Mâlíah kám ū phahsǹg i ê sè kiáⁿ Iésu sī sîn, sī Siōngtè ê éngoán ê kiáⁿ?

Chiàu Hokimsu só͘ kì, sī bētàng hō͘ lán siūⁿ Mâlíah ū jīn Iésu sī sîn. Lán ê lísèng iûgoân m̄ iôngún ánne. Inūi Mâlíah nāsī tùi khíthâu to̍h ū jīn Iésu sī sîn, ánchóaⁿ Iésu ēthang chhinchhiūⁿ chi̍tê chūjiân lâng ê gíná, lâi chìnpō͘ I ta̍k hāng ê sengoa̍h, hângho̍k tī I ê pēbú, tìhūi kah sengkhu chiāmchiām tōa, chhinchhiūⁿ kîî ê gíná kāngkhoán, lâi hō͘ Siōngtè kah lâng ná thiàⁿ I? Ánchóaⁿ Mâlíah ēthang inūi Iésu iânchhiân tī sèngtiān, to̍h tī chèng phoksū ê bīnchêng káⁿ lâi chekpī i? Ánchóaⁿ Mâlíah ēthang choânjiân khòaⁿchò sī i kakī ê sè kiáⁿ lâi khoánthāi i ? Nāsī lâng íkeng chaiiáⁿ Iésu sī sîn, ta̍kê lâng tī simlāi tekkhak ē putchí chheⁿkiaⁿ, m̄káⁿ khoánthāi I chhinchhiūⁿ chi̍tê lâng. Iésu ê katêng sengoa̍h sī bôkhólêng, putkhó kái ê sū. I ê hòasin ê bo̍ktek, úntàng sī kui tī khangkhang; inūi i tek khak tio̍h chiâⁿchò "chinsi̍t" ê lâng, lâi chiāmchiām tióngtōa tī I ê jînkeh tek ê sengoa̍h.

Bô lah! Mâlíah bô phahsǹg Iésu sī sîn. Mâlíah kantaⁿ ū teh phahsǹg Iésu sī hitê só͘ ioksok beh lâi ê Mesíiah, m̄koh Iûthàilâng lūn Mesíiah ê koanliām sī ke̍kkî bô bêng. Mâlíah chai, Iésu ê kîchek tek ê chhutsì, sī piáubêng I sī ū kah lâng khah kohiūⁿ. Iáukoh tī chitsî, Mâlíah sī bē liáukái Iésu sī sîn. Chitê tōa ê pìbi̍t ê ìsù, chíū kàu tī khah āulâi i chiah ū liáukái.

Liân chèng ha̍kseng iáubōe kīn tī Iésu ê lîmchiong ê sî, to iûgoân bô liáukái Iésu sī sîn. Chhaputto thang kóng, tī I ê choân senggâi ū khàmba̍t I ê sînsèng. In ūitio̍h ánne, Iésu chiah ēthang chiàu lâng ê kenggiām lâi tióngtōa, chèng lâng thang hótáⁿ khoánthāi I, chò pêngiú lâi bat I, iā Piattò͘ chiah káⁿ óa lâi chitbūn I, Iôhaneh lâi kòa thâukhak tī I ê hengchêng, kohchài sèhàn gíná chiah thang hòngsim lâi hō͘ I phō, chèng thiusòe・ê, íki̍p chhiongki chiah thang lâi kah I kóngōe, lâi tittio̍h chòngtáⁿ. Siatsú in tāike nā íkeng liáukái Iésu sī sîn, sī Siōngtè, ísiōng só͘ kóng chiahê sū, beh thài ē neh?

Lán ū khòaⁿkìⁿ, tng tī Iésu ná pekkīn tī lîmchiong ê sî, I ū chiāmchiām hiánchhut I ê sînsèng ê pìbi̍t. Lán ū khòaⁿkìⁿ tī chèng sùtô͘ ê tiongkan, chiāmchiām ū seⁿkhí kîī kah kiaⁿùi ê liāmthâu, lâi teh susiúⁿ I. Lán ū khòaⁿkìⁿ in ū siôngsiông chheⁿkiaⁿ, chiapchhiok tio̍h hitê chinlí ê chi̍tsutá ê kng, iā soah siū chó͘chí, m̄ài in kóngkhí. Chóng・sī kîsi̍t kàu tī I kohoa̍h āu, seng thiⁿ kàu tī I ê êngkng ê só͘chāi, koh hitê ioksok ê Sèng Sîn lîmkàu liáu, hitsî in chiah ū cha̍phun liáukái chitê thang chheⁿkiaⁿ ê òbiāu ê ìgī. Hitsî in chiah oa̍t tńglâi hôesióng kah I chòhóe kaupôe hit saⁿ nî kú ê kìek, soah kîkoài hitsî in ê ba̍kchiu thài ē hiahni̍h hoe, bēhiáutit in hiānsî só͘ bat ê tōlí, to̍h sī kóng,"tō chiâⁿ jio̍kthé, khiākhí tī lán tiongkan, ū intián kah chinlí móamóa. Κoh goán bat khòaⁿkìⁿ I ê êngkng, chhinchhiūⁿ ko͘kiáⁿ, tùi Pē só͘ tit ê êngkng."

Lán kám thang ēng kiaⁿùi kah kínsīn ê thāitō͘ lâi koh chìn chi̍tpō͘? Lán sī khiā tī sèng ê tē, tī lán ê bīnchêng ū chēchē éngoán ê òbiāu tī・leh. Chóng・sī lán bōe jímtit bô lâi susiúⁿ I ê chêngkéng. Lán ài chīn lán ê khùila̍t lâi sióngsiōng I. Chitê sîntông tùi I púnsin ê ìsek sī siáⁿkhoán?

Tio̍h ē kìtit, lán m̄thang kanta sìn I ê sînsèng, iā tio̍h sìn I ê jînsèng. Inūi Iésu Kitok ū chiâⁿchò "chinsi̍t" ê lâng, tûliáu tī lán só͘ū ê gûgōng, kò͘chi̍p, íki̍p chōeok, ígōa itchhè, I sī lóng kah lán siosiāng. Iésu chò gíná sī chò jînlūi ê chi̍tê gíná. Lán teh kîkoài, m̄chai kàu tīsî Iésu chiah khíthâu lâi hiánbêng I só͘ū ê khah kosióng ê ìsek? Kàu tīsî I chiah ū kámkak・tio̍h tī I ê simlāi só͘ū hitê bētàng kóngchhut ê chhimchhim ê lêngkài ê ìsek? Siôngsiông tī I ê gíná sim ê kîtó ê sî, ū tittio̍h chi̍tsutá ê àmsī lâi bêngpe̍k I só͘ hutlio̍k khì ê úitāi ê sū, íki̍p kngbêng kah bílē ê sèkài ê kenggiām, to̍h sī chhiauoa̍t tī tēbīn só͘ bat kenggiām・ê. Hitsî m̄chai tī I ê simlāi ū seⁿchhut kiaⁿùi ê liāmthâu á bô? Iésu iáu chò gíná ê sî, m̄chai bat teh siūⁿ I sī siáng, kám bat teh chhìkhòaⁿ ài beh liáukái I ê thianhūn kah I lîmkàu sèkan ê bo̍ktek?

Lán chai I chiâⁿchò lâng, to̍h sī ū chiapla̍p jînlūi iúhān ê khùila̍t, só͘í I tī chi̍tēá ū sitlo̍h I ê chinsi̍t ê uigiâm, bô cha̍phun ē kìtit hitê éngoán ê sèkài. Nā bô ánne, I sī bētàng chiâⁿchò "chinsi̍t" ê lâng. Tùi tī chittiám, lán tōabīn iáu ēthang soatbêng khah siôngsè ・chi̍tsutá. Tī kináji̍t ê simlío̍h, ū chi̍t tiâu simsek ê ha̍ksoat, kiòchò chiâmchāi ìsek, tùi ánne ū chísī lán chai, Iésu ê sînsèng ê pìkoat ū chiâmchāi tī I ê pòaⁿ chhéⁿ ê chengsîn chōngthāi. Putkò I pêngsiông chhéⁿngō͘ ê ìsek, sī chi̍tê chūjiân lâng ê gíná ê ìsek. Tī chit kúi nî lâi, ha̍kchiá putchí ū kángkiù lán lâng ê pòaⁿ ìsek ê chengsîn hiānsiōng, chaiiáⁿ tī hitkhoán ê chengsîn hiānsiōng ê ēbīn, ū chekchū chēchē só͘ bē kìtit・ khì ê kìek tī・leh, iā hiahê kìek khah siông nā tútio̍h thu̍tjiân ê chhìkek ê sî, to̍h sûi hāng sûi hāng koh phû khí lâi tī lán ê ìsek ê lāitiong, kohchài chi̍t hāng chi̍t hāng lâi siūⁿ・tio̍h. Lán bat tha̍ktio̍h ū siáⁿmi̍h gíná phah m̄ kìⁿ, hō͘ chha̍t á・sī sònghionglâng thau chhōa・ khì, chòhóe tiàm itjī cha̍p nî kú, tī hit tiongkan, ta̍kpái nā tútio̍h chin tōa ê chhìkek ê sî, khah siông ē seⁿkhí bô gōa hunbêng ê ìsek, lâi siókhóa ē kìtit cháchêng i ê kosióng ê katêng, súisúi ê khoânkéng, íki̍p hitê bô gōa hunbêng ê lāubú ê bīnmāu. Κiámchhái khiākhí tī Nachalia̍t chitê sîntông Iésu ê ìsek, si̍tchāi ū tāmpo̍h chhinchhiūⁿ ánne ê khólêng.

Lán iôngún chit khoán ê siatsióng, m̄thang phahsǹg sī bô kèngkhiân ê sū. Putkò lán tekkhak sī m̄káⁿ koh siuⁿ chìnchêng lâi kóngkhí siáⁿmi̍h.

Bôlūn siáⁿ khoán, Hokimsu só͘ kì suisī chió, iáukoh lán biánkiaⁿ lâi chhìkhòaⁿ biâusiá I sèhàn ê chêngkéng, sòa lâi sióngsiōng hitê khoánsit. Lán thang tùi lán só͘ bat I ê khoânkéng lâi kángkiù, sòa ēng kèngkhiân ê liāmthâu lâi sióngsiōng. Siatsú lán nā ē khah koansim I tī āulâi só͘ kóng ê ōe, to̍h ē chhōetio̍h chēchē sī I teh hôesióng I sèhàn ê sūsi̍t.

Chhiáⁿ seng lâi siūⁿ Nachalia̍t, chitê Nachalia̍t to̍h sī I ê kò͘hiong, sī tī tēbīn chiūⁿ tēit sînsèng ê só͘chāi, sī I ê sèhàn íki̍p siàuliân sîtāi itchhè ê kìek pōekéng. Tùi chènglâng putsî to hiánbêng I sī Nachalia̍t ê Iésu. Tī si̍pjīkè téng só͘ tèng ê chámtiâu iā sī chhengho͘ I sī Nachalia̍t ê Iésu; I tùi thiⁿ・ni̍h chhuthiān lâi hō͘ Tàsoh ê Sàulô khòaⁿkìⁿ, hitsî iā sī kóng,"Góa to̍h sī Nachalia̍t ê Iésu, lí só͘ pekhāi ・ê."

Lán ài seng tāmpo̍h lâi siūⁿ Nachalia̍t ê chêngkéng, ū chi̍t pak Pale̍ksuteng ê tētô͘ tián khuikhui tī góa ê bīnchêng. Góa sī chē ǹg pak, só͘í tī góa ê tò pêng ū nâsek ê Tētionghái, chiàⁿpêng ū Ioltànhô, pênghêng teh lâu. Chhiáⁿ ē kìtit, ū chi̍t tiâu khoahkhoah ê soaⁿkhiⁿ tùi Tētionghái chhuthoat hoâiⁿkòe tiongng Pale̍ksuteng ê soaⁿkok, thàng kàu Ioltànhô. Chit tiâu soaⁿkhiⁿ, sī kiòchò Iâsulia̍t(Jezreel) ê soaⁿkhiⁿ. Kā chit tiâu soaⁿkhiⁿ chò kài sòaⁿ, pak pêng ê thó͘tē sī kiòchò Galílaiah. Taⁿ lán nā khiā tī chit tiâu soaⁿkhiⁿ ê tiongng, bīn ǹg pak pêng, hitsî lán thang khòaⁿkìⁿ chi̍t tiâu tōlō͘, kiòchò "Nachalia̍t ê tōlō͘" ū thàng chiūⁿ pak pêng, ti̍tti̍t ji̍p soaⁿ・ni̍h, kàu tī hitê îⁿîⁿ ê chūjiân ê hìhn̂g lāi.

Tīhia só͘ū khòaⁿkìⁿ hitê îⁿîⁿ ê chūjiân ê hìhn̂g, to̍h sī Iésu chò gíná ê sî, só͘ kengkòe ê bútâi.

Lán ài lâi sióngsiōng, tī hitê sèsè ê bútâi ê Iésu ê khoánsit. Lán nā hôesióng lán chò gíná ê chêngkéng, to̍h ū thang chò chhamkhó lâi pangchō͘ lán khah bat I. Tī góa ê tha̍kchheh keng, ū kòa chi̍t pak tōa ê tētô͘, ū ōe hitê îⁿîⁿ ê chūjiân ê hìhn̂g tī・leh. Só͘í góa thang khòaⁿtio̍h chásî I só͘ khòaⁿ ê siosiāng ê soaⁿniá, íki̍p soaⁿkhiⁿ, kah hitê sèsè ê soaⁿlāi ê keá, só͘ chekchū chēchē pe̍hsek ê khiāke chhù, koh tī hitê keá ê āubīn, ū o͘sek ê ló͘kó͘chio̍h. Lán thang sióngsiōng, Iésu tī sèhàn ê sî, ū sìkè kiâⁿiû tī hitê tiongkan.

Kòekhì suisī tútio̍h Thó͘níkî lâng ê húihoāi, iáukoh kàu tī kináji̍t, hitê kongkéng, tōapō͘hūn sībô siáⁿmi̍h piànōaⁿ. Chhinchhiūⁿ lán só͘ū khòaⁿkìⁿ hitê e̍he̍h, oanoan, oatoat ê kelō͘, khí tī siâⁿ gōa ê khòngiá, á・sī hoehn̂g lāi ê khiāke chhù, íki̍p hitê chheⁿchhùi ê soaⁿkok, chhunthiⁿ chi̍tē kàu, sìbīn móamóa to sī pekha̍p, kimliân, mûikùi, pe̍hsek ê bó͘tan kah kîî ta̍k ténghō ê iáhoe, lóng siocheⁿ khui, chhànlān kàuke̍k, chiâⁿchò pak pêng ê Pale̍ksuteng tiong tēit súi kéng chi̍tê, che lóng sī cháchêng Iésu só͘ khòaⁿ ê kongkéng. Κoh ū chi̍t tiâu tn̂gtn̂g ê soaⁿlō͘, to̍h sī I só͘ siôngsiông teh kiâⁿ・ê. Tī siâⁿ・ni̍h ê āubīn, ū chi̍tê koânkoân ê soaⁿ, chá tī hóthiⁿ ê sî, I ū khiā tī hitê téngbīn lâi tehkhòaⁿ Tāipok soaⁿ, Hipeklûn soaⁿ, íki̍p Sàulô kah Ionáthan sí ê kipía(Gilboa) soaⁿ, iā sòa tùi hia lâi khòaⁿ hitê chhinchhiūⁿ chi̍t pak ê tô͘ thiánkhuikhui ê Galílaiah honghùi ê soaⁿlūná, íki̍p saⁿlī hn̄ghn̄g hitê nâsek ê Tētionghái. Tī chitê bô piànōaⁿ ê Tangiûⁿ ê sèkài, chabó͘ gíná iáu sī chhinchhiūⁿ chásî kāngkhoán, lóng sī tī kelō͘・ni̍h teh sio jiáng, tī chhânchng ê chéⁿ piⁿ teh âukiò, tī lō͘・ni̍h ê chngkhalâng lóng kah chásî siāng khoán, sī chhēng hitkhoán hoeâng liúle̍k ê ichiûⁿ, tī lō͘・ni̍h tāike se̍ksāi sio chhéngan. Sī lah!Koh ū thiⁿténg ê poechiáu, to̍h sī I só͘ bat ínkhí・ê, chiôngtiong ū chēchē lán putchí se̍ksāi・ê, chhinchhiūⁿ ū pòaⁿthiⁿá, tō͘koan, koh ū teh poelâipoekhì tī sè tiâu kheá ê chio̍hthâu téng ê cheklêng (cheklêng, gûsái chiáuá ), íki̍p kui tōatīn teh poe ê chhekchiáuá, to̍h sī I só͘ teh kóng, suijiân tī chhītiûⁿ・ni̍h nn̄g chiah ta̍t ū chi̍t hun gîn, iáukoh Siōngtè ū teh chiàukò͘ i.

Taⁿ beh lâi siūⁿ Nachalia̍t, I ê kò͘hiong. I ū khiākhí tī Nachalia̍t ê chi̍t tiâu ê ke・ni̍h, tiàm tī ba̍kchhiūⁿ ê sèkeng chhùá lāi, sī chiâⁿchò chi̍tê chūjiân lâng ê gíná, lâi tiàm tī chūjiân lâng ê katêng. Tī hitê katêng tûliáu Iésu ígōa, iáuū pa̍tê gíná tī・leh. Lán ē kìtit, Nachalia̍t ê chhùpiⁿ bat húipòng I, m̄ jīn I sī sianti lâng, inūi lóng bat I ê katêng sī teh chòba̍k, sī khiākhí tī in ê kehpiah tiâu ê keá niāniā. In ū thíchhiò I kóng,"Chitê kám m̄sī ba̍kchhiūⁿ ê kiáⁿ? I ê lāubú kám m̄sī kiòchò Mâlíah, I ê hiaⁿtī kám m̄sī kiòchò Iâkop, Iôse, Símòng, Iôtah? I ê chímōe kám bô lóng kah lán tīchia?"

Lán tīchia m̄bián gīlūn lâng siôngsiông só͘ teh thólūn ê būntê, kóng, hiahê gíná sī Mâlíah só͘ seⁿ・ê, á・sī Iôséhuh chêng ū chhōa chi̍tê lâi seⁿ ê kiáⁿ? Nn̄g pêng khiok lóng ū chēchē ê gīlūn, putkò lóng bô ū phó͘phiàn tek thang hō͘ chènglâng chiapla̍p ê kiatlūn. Bôlūn siáⁿ khoán, chāi lán chíū thang kàugia̍h chai, ū kúinā ê hiaⁿtī chímōe kah Iésu chòhóe tōahàn tī hitê katêng.

Lán tio̍h biánkióng lán ê simsu, lâi līkhui hitê tùi kó͘chá ílâi pún ū, iā chia̍pchia̍p chhuthiān ê éngoán ê Kiáⁿ ê susiúⁿ, chòhóe lâi siūⁿ, sòa lâi hiánbêng chò chi̍tê sèhàn gíná ê Iésu, sī ánchóaⁿ khiākhí tī Nachalia̍t lâi sūhāu I ê lāubú, ū khì kangtiûⁿ khioh khautohoe, sòa lâi khòaⁿ I sī ánchóaⁿ tiàm tī chēchē gíná ê tiongkan, tī koechhī・ni̍h lâi chhitthô, hitkhoán gíná sèkài ê bô piànkhoán ê iûhì.

Tī gíná ê sèkài só͘ teh chhitthô ê hoattō͘, sībô siáⁿmi̍h piànkhoán, che m̄chai lán bat siūⁿ・tio̍h bô? Suisī kengkòe kúinā sèkí, iáukoh tī gíná ê sèkài só͘ teh chhitthô・ê, só͘ teh gîm・ê, sī lóng bô hunpia̍t kó͘kim, tùi Babel thah hit sî, kàu tī hiānkim lóng sī chi̍tiūⁿ. Só͘í lán tōabīn thang thiaⁿtio̍h nn̄gchheng nî chêng Nachalia̍t ê gíná só͘ teh gîm ê si, kóng, "Goán tùi lín pûn ta̍tá, lín bô thiàubú; goán bat piai, lín bô tûi heng." Ū chi̍t ji̍t Iésu kah ha̍kseng giâmsiok teh tâmlūn ê sî, I ū siūⁿtio̍h chi̍t kù si, kóng,"Goán tùi lín pûn ta̍tá, lín bô thiàubú; goán bat piai, lín bô tûi heng."putkò I sī ínkhí sèhàn ê sî só͘ koànsì teh gîm ê si ê chi̍t chat niāniā. Khósioh lán bētàng thiaⁿkìⁿ I ēng siáⁿmi̍h tiāu teh gîm, lán chíū thiaⁿkìⁿ Nachalia̍t gíná só͘ teh gîm ê si ê ōe niāniā. Góa ta̍kpái khòaⁿtio̍h gíná tī kelō͘・ni̍h teh gîmsi, chhitthô ê sî, bô chi̍t pái bô siūⁿtio̍h chit kù, íki̍p Iésu teh chhitthô ê chêngkéng.

Tōabīn I só͘ ínkhí ê lē, sī tī bô ìsek ê tiongkan, tùi I chò gíná ê kìek lâi tittio̍h・ê, che lán ūsî khióngkiaⁿ khah bô chùì・tio̍h. Phìjū lâi kóng, lán ū khòaⁿkìⁿ chi̍tê gíná bat sèjī kā kala̍uh ê chhekchiáuá hû chiūⁿ siū・ ni̍h, iā simlāi ū kámchhiok tio̍h Siōngtè ê chiàukò͘, sòa siūⁿ kóng,"nā m̄sī Siōngtè ê ìsù, liân chi̍t chiah sèsè ê chhekchiáuá iā bōe kala̍uh tē."lán ū khòaⁿkìⁿ chi̍tê chòkanglâng ê hūjînlâng, khiākhí tī Nachalia̍t sèkeng ê kangtiûⁿ lāi, ū sitlo̍h chi̍tê gîná, to̍h sī i khòaⁿchò chin ta̍tchîⁿ・ê, to̍h"tiám teng, sàu chhù, khînkhîn chhōe kàu tio̍h."lán ū khòaⁿkìⁿ chi̍tê hūjînlâng, teh niû saⁿ táu ê mīhún, lâi chúnpī chi̍t lépài kú só͘ tio̍h suiàu ê pháng. Hitê hūjînlâng ê katêng sī sèsè, só͘í saⁿ táu sī kàugia̍h thang chò chi̍t lépài ê lō͘ēng. Hitê hūjînlâng ū lām tāmpo̍h kàⁿ tī hitê tiongkan. Κoh ū chi̍tê sèhàn gíná bē pí chàuthâu khahkoân, ū chhun i ê chhiú, chiāntangchiānsai, sòa chia̍pchia̍p mn̄g kóng, che sī siáⁿmi̍h, sī ánchóaⁿ chò, sī ūitio̍h siáⁿ intoaⁿ chiah chò. Tng Iésu teh kóng,"thiankok chhinchhiūⁿ kàⁿ, hūjînlâng the̍h khì khǹg tī saⁿ táu ê mīhún ê lāibīn, kàu lóng hoatkàⁿ."hitsî lán thang phahsǹg, Iésu ū siūⁿtio̍h chò gíná ê kenggiām chiah tio̍h. Lán khah siông ū hutlio̍k chēchē gíná sîtāi hiahê khah tōachân ê sū, iáukoh chhinchhiūⁿ chitkhoán sèsè hāng ê sū, tiantò sī putsîkhek tī simlāi!

Chitê gíná Iésu lîmkàu sèkan, m̄sī ū chêpī ê tìsek tī・leh. Liân koanhē I ê chongkàu ê būntê iā tio̍h ài ha̍ksi̍p. Chóng・sī beh ha̍ksi̍p chit khoán būntê, I ê konghāu, tōapō͘hūn sī chāi beh ha̍ksi̍p ê gíná ê thâunáu, nāsī ánne, chhì siūⁿ, chitê gíná Iésu só͘ ha̍ksi̍p ê siáⁿ khoán.

Lūn chongkàu I siōng chá ê tìsek, biánkóng, sī tùi I ê lāubú lâi tittio̍h・ê. Suijiân lán chai, Iûthàilâng sī lāupē teh tamtng gíná itchhè ê chekjīm, iáukoh lūn chongkàu ê sū, tùi Siōngtè ê unsù, beh hō͘ thong sèkài chò lāubú ê lâng lâi tamtng chitê sùbēng. Ta̍k àm Mâlíah beh hē eⁿá Iésu khì khùn ê sî, ū kàsī I kîtó, ū tùi I kóngkhí Pē Siōngtè ê sū, koh tī I ê simlāi ū ēng choân chengsîn, lâi susiúⁿ tī Iésu ê thâuchêng só͘ anpâi ê thianhūn, chhì siūⁿ hitkhoán sîkan, sī sînsèng kàu siáⁿ khoán! Mâlíah ah! Chèng hūjînlâng bētàng tamtng lí só͘ tamtng・ê. Tī chèng hūjînlâng ê tiongkan, lí ū tittio̍h intián! Chin khósioh, chēchē hūjînlâng kah gíná bô ū chit chióng ê kenggiām!

Iûthàilâng tùi tī gíná ê chongkàu hùnliān, sī te̍kpia̍t putchí ū koansim tī・leh. Liân tī hitê Īkàu ê só͘chāi, lāupē sī Īkàu, lāubú sī Iûthài ê katêng, lán ē kìtit hitê siàuliân ê Tîmó͘theh ê hó siausit, kóng,"I tùi sèhàn íkeng bat hiahê sèngchheh."gíná tútú teh o̍h kóngōe ê sî, to̍h sòa kàsī in chongkàu ê sū. Iésu ū ha̍ksi̍p "Shema" che tútú sī chhinchhiūⁿ lán ê Sìnkeng. Lūn si, Iésu ū ha̍ksi̍p Siōngtè khah kántan ê Siphian. Lūn le̍ksú, I ū ha̍ksi̍p Siōngtè sī ánchóaⁿ ínchhōa Isulael lâng ê kò͘sū, liân tī I túchiah sèsèhàn, bē ha̍ksi̍p siáⁿmi̍h ê íchêng, ta̍kpái beh hoa̍hji̍p mn̂g lāi ê sî, putsî to ū khòaⁿkìⁿ hitê ū siá sèngchheh ê ōe, utteh ê chóa, tèng tī mn̂gkhiā, sī teh piáubêng Siōngtè ū chiàukò͘ Isulael ke ê kìhō.

Chiuûi itchhè ê sūbu̍t, lóng sī kàsī Iésu chaibat I ê chongkàu ê sūsi̍t. Bôlūn sī Anhiohji̍t ê saⁿ tǹg, Anhiohji̍t ê tenghóe, múi lépàiji̍t só͘ chhutse̍k ê hōetn̂g, múi nî ê chioktián, siukoah ê chehkî, chi̍tchiu kan ê chèji̍t, sio̍kchōe ê ji̍t, íki̍p pôaⁿkòecheh, to̍h sī chènglâng tī ta̍k nî tio̍h līkhui kò͘hiong, chiūⁿ Êlúsalèm só͘ teh hù ê cheh, chhì siūⁿ che chāi Mâlíah ê kiáⁿ Iésu khòaⁿliáu siáⁿ khoán! Lóng sī ē hō͘ I siūⁿtio̍h Siōngtè ê ìsù ū hiahni̍h únba̍t tī pêngsiông ê sengoa̍h. Chhinchhiūⁿ ánne, Iésu ū chiàu lâng ê khoánsit chiāmchiām tōa, ji̍tji̍t ióngchòng, tìhūi chhiongmóa, Siōngtè ê intián kah I chòhóe tī・leh."I ê tìhūi kah nîhòe ná kethiⁿ, Siōngtè kah lâng ná thiàⁿ I."

Iésu kàu tī la̍k hòe ê sî, chiàu Iûthàilâng ê hongsio̍k, tio̍h ài hù sûi lâng ê siâⁿchhī ê hōetn̂g ê siáuha̍k, lâi siū hiongchhoan ê La̍hbí( siansiⁿ）ê kàsī. Tongsî Iûthàilâng sī putchí khòaⁿtiōng chit chióng ê o̍htn̂g. Chiàu kuikí, ta̍k só͘chāi lóng tio̍h ài ū o̍htn̂g thang hō͘ gíná siū kàuio̍k. Kàu cha̍p hòe ûichí, lóng sī ēng sèngchheh chò kàukhosu lâi hō͘ in tha̍k.

Chhinchhiūⁿ ánne, lán thang sióngsiōng, Iésu chò sèhàn gíná ê sî, ū kah I ê hiaⁿtī chímōe sio chhōa chiūⁿo̍h. Iā thang sióngsiōng, I ū chò gíná lâi kah I ê tângphōaⁿ chòhóe chē tī pho͘ chng ê tē ê téngbīn, tāike ûi pòaⁿ îⁿ hêng tī siansiⁿ ê bīnchêng, lâi teh ha̍ksi̍p Siōngtè ê ōe. Ah! lán khah siông sī chin ló͘ tūn bōehiáu kàsī gíná bat sèngchheh! Góa teh kîkoài hiahê teh kàsī Iésu ê lāu La̍hbí, m̄chai sī siáⁿmi̍h khoánsit ê lâng?

Kàu Iésu khah ēhiáu tha̍k ê sî, I só͘ chhinkīn, lia̍hchò sī tēit iàukín ê chheh, to̍h sī Kūiok sèngchheh. Iûthàilâng ê siansiⁿ tùi sèngchheh ê tiongkan, lâi pianchi̍p sio̍k tī gíná só͘ tio̍h tha̍k, lâi chò in ê lō͘ēng, chhinchhiūⁿ Chhòngsèkì ê kò͘sū hitkhoán. Lán ài khah āulâi chiah lâi siūⁿ chit pún sèngchheh tùi tī chitê tīteh tōahàn ê gíná Iésu ê ìgī kàu siáⁿ khoán. Tīchia, lán putkò sī ài tōatōa lâi chútiuⁿ, I tī sèhàn só͘ siū ê kàuio̍k ê tiongsim kichhó͘, to̍h sī sêngsiū sèngchheh ê kámhòa. Tōa ǹgbāng lán ta̍kê katêng iûgoân ē chhinchhiūⁿ ánne!

Chóng・sī chāi I tehkhòaⁿ, tī Siōngtè ê sèkài itchhè ê hiānsiōng, lóng sī sèng, koh thang chò kàsī ê lō͘ēng. Lâng ê chhiú só͘ siá・ê ē ( sèngchheh ) ígōa, tī Iésu ê sinpiⁿ ū chêchoân súi・ê, m̄sī lâng ê chhiú só͘ siá ê ē tī・leh. Hitê ōe to̍h sī Pē Siōngtè ê tōachūjiân, bô kóngōe ê sikoa. Tùi chitê tōachūjiân, Pē Siōngtè ū sîsiông teh tùi Iésu kóngōe. Lán chai, Iésu ū te̍kpia̍t ê ìsek, chaiiáⁿ Siōngtè putsî kah I chòhóe tī・leh. Chīnchāi òbiāu, súi koh kîkoài ê sūsi̍t, to̍h sī liân Iésu iáubōe ū khùila̍t thang siūⁿ ê íchêng, Siōngtè to̍h íkeng ū kah chitê eⁿá ê simsîn teh ónglâi.

Góa gia̍h thâu lâi khòaⁿ tiàu tī góa ê tha̍kchhehkeng, hitê Nachalia̍t ê tētô͘ ê sî, góa simlāi teh siūⁿ, chò gíná ê Iésu ū piànkiâⁿ tī hitê chhengchhái ê soaⁿio, Siōngtè só͘ chhuthiān ê súisúi ê chūjiân ê tiongkan, lâi koansiúⁿ Siōngtè só͘ chhòngchō ê chheⁿchhùi ê soaⁿniá, chhiòiông ê khechúi, íki̍p Siōngtè só͘ chhòngchō ê ji̍tthâu, sī ánchóaⁿ teh khílâi phó͘chiò sèkan, koh iā tī ângâng chhànlān lâi chhiâ lo̍h tōa hái ê chúi tiong; sòa lâi khòaⁿ Siōngtè só͘ chhòngchō ê hoeba̍k, chiáuchiah, cháusiù, sòa khoàilo̍k lâi thiàⁿsioh in, iā kámkak Pē ū iûgoân khoàilo̍k lâi thiàⁿsioh in. Lán nā khòaⁿ tī khah āulâi, Iésu teh ínkhí chūjiânkài ê mi̍h, itchhè lóng hō͘ lán kámkak Siōngtè sī tiàm tī bānmi̍h ê āubīn, teh khòaⁿkò͘ bānmi̍h. Siōngtè ū thiàⁿthàng hiahê teh tiô thiàu tī khòngiá ê sèsè chiah ê iûⁿá. Siōngtè ū khòaⁿkò͘ hiahê sitbê khóliân ê iûⁿ. Siōngtè ū teh iúⁿchhī thiⁿténg ê poechiáu, in bô lôkhó͘, bô phángcheh (cheh/chek). Siōngtè ū teh chiàukò͘ hit chiah kala̍uh tē ê chhekchiáuá. Soaⁿ・ni̍h ê chháuba̍k, Siōngtè ū hō͘ i chhēng kàugia̍h. Siōngtè ū chiàu I ê sim só͘ hoaⁿhí, lâi chngthāⁿ soaⁿ・ni̍h ê iáhoe, só͘í "tng Só͘lômóng ke̍k kiâⁿngó͘ (hângngó͘) ê sî, i só͘ chhēng・ê, m̄ ta̍t tio̍h chit chióng hoe ê chi̍t lúi."Nachalia̍t ê chohsitlâng, iā be̍háchí tī hn̂g・ni̍h ê sî, chò gíná ê Iésu khòaⁿkìⁿ, sûisî bêngpe̍k bānmi̍h ê sòngsit sī chāi tī Siōngtè, iā hitê chéngchí ê hoatseng sī chhinchhiūⁿ sînjiah ê khoánsit,"khíthâu sī ng, āulâi ū sūi, koh āulâi, sūi to̍h kiatchiâⁿ ngó͘kok."

Tī sèkài tûliáu Iésu ígōa, kám iáu ū pa̍tê gíná bat hiónglo̍k chūjiân, thiàⁿsioh chūjiân, iā tī chūjiân ê tiongkan, hiah bêng lâi khòaⁿkìⁿ Siōngtè, kàu chhinchhiūⁿ chitê Nachalia̍t ê gíná? Chhì siūⁿ, lán nā ēthang chhinchhiūⁿ ánne lâi pôeióng lán ê sè kiáⁿ, kám m̄sī chin hó! Nā ētit thang khòaⁿkìⁿ Siōngtè ū teh ūnhêng tī chūjiân, ēng kiaⁿùi ê liāmthâu lâi koankhòaⁿ chhiūba̍k teh puhíⁿ, sòa ē chai, lán nā sionghāi chi̍t chiah sèsè chiah ê chiáuá, á・sī ēng kha lâi thúnta̍h soaⁿ・ni̍h ê hoeba̍k, sī siatto̍k lán ê Chú Siōngtè ê miâ, lán siūⁿ siáⁿ khoán! chhì siūⁿ, tī gíná ê chongkàu sengoa̍h, nā ēthang hō͘ in ēhiáu siūⁿtio̍h chitê chhinchhiat ê Siōngtè, ū chhinchhiūⁿ ánne hiahni̍h sîsiông teh chhinkīn tī in, che kám m̄sī chūjiân chin thang hoaⁿhí ê sū! Iáu bōeū sèkan ê kankhó͘ kah chōeok ê ìsek, lâi teh chhuipek Iésu ê sim ê íchêng, khaksi̍t i sī chi̍tê hēnghok jî, khiākhí tī Nachalia̍t lâi hióngsiū hitê chūiû, tansûn ê sèhàn ê sengoa̍h.



第三章 细汉时



咱中间chē-chē人tī-teh读啥物伟人ê传记ê时，第一ē giú咱ê心ê部分，to̍h是论in细汉ê故事，做gín-á时代纯真ê开讲，tī-teh大汉ê中间ê自然，无意识ê谈论，In ê头脑ê发达，以及In ê生活种种ê款式；因为咱ài tùi tī hit-ê中间来看出in将来成做伟大ê兆头。

咱常常奇怪，soah失望福音书thài ē lóng无讲起咱ê主ê细汉ê故事。Κám是chiah-ê福音书着者m̄知影？ Án怎伊ê老母马利亚，to有讲起伊出世ê故事，thài ē lóng无tùi人讲起伊细汉ê事情？ Hoān-sè有，也可能，ia̍h同庄ê朋友，因为khah关心tī in本身ê细kiáⁿ，soah bē记得thang传咱ê主细汉ê代志。Iáu-koh khah大面是无chiah tio̍h。因为众福音书，chia̍p-chia̍p表示，马利亚是kan-ta teh关察、teh惊惶、teh三思chit-ê婴á ê出世niā-niā。In有表明马利亚是恬静、无话无句ê妇人人，tī暗暗ê中间，用疼心kah敬畏ê念头，来teh三思伊hit-ê奥妙ê细kiáⁿ，teh想耶稣ê奇迹tek ê出世；Tùi án-ne，有生起壮严ê心，m̄敢lām-sám讲起，不过知tī耶稣ê头前，所安排hit-ê高高ê天分；总是m̄知tio̍h án怎伊chiah ē-thang完成，tùi án-ne，心内常常有jû乱。马利亚有明明知所有tú-tio̍h-・ê，是真奇异ê事，出力teh料想，ǹg望ē-thang照伊所想ê款，ná想ná奇怪，soah恬恬lóng无讲起啥物。「马利亚kā chiah-ê话记tiâu-tiâu，常常teh想。」总是无论啥款，照看，论咱ê主ê细汉ê事，马利亚是无讲到gōa-chē。

咱chit时 tiāⁿ-tio̍h奇怪，ài来想马利亚tī起头m̄知án怎来teh款待耶稣？马利亚kám有phah算伊ê细kiáⁿ耶稣是神，是上帝ê永远ê kiáⁿ？

照福音书所记，是bē-tàng hō͘咱想马利亚有认耶稣是神。咱ê理性犹原m̄容允án-ne。因为马利亚若是tùi起头to̍h有认耶稣是神，án怎耶稣ē-thang亲像一个自然人ê gín-á，来进步伊ta̍k项ê生活，降服tī伊ê父母，智慧kah身躯渐渐大，亲像其余ê gín-á仝款，来hō͘上帝kah人ná疼伊？Án怎马利亚ē-thang因为耶稣延chhiân tī圣殿，to̍h tī众博士ê面前敢来责备伊？Án怎马利亚ē-thang全然看做是伊ka-kī ê细kiáⁿ来款待伊？若是人已经知影耶稣是神，ta̍k-ê人tī心内的确 ē不止生惊，m̄敢款待伊亲像一个人。耶稣ê家庭生活是无可能、不可解ê事。伊ê化身ê目的，稳当是归tī空空；因为伊的确tio̍h成做「真实」ê人，来渐渐长大tī伊ê人格tek ê生活。

无lah!马利亚无phah算耶稣是神。马利亚kan-taⁿ有teh phah算耶稣是hit-ê所约束beh来ê弥赛亚，m̄-koh偤太人论弥赛亚ê观念是极其无明。马利亚知，耶稣ê奇迹tek ê出世，是表明伊是有kah人khah koh样。Iáu-koh tī chit时，马利亚是bē了解耶稣是神。Chit-ê大ê秘密ê意思，只有到tī khah后来伊chiah有了解。

连众学生iáu未近tī耶稣ê临终ê时，to犹原无了解耶稣是神。差不多thang讲，tī伊ê全生涯有khàm密伊ê神圣。因为tio̍h án-ne，耶稣chiah ē-thang照人ê经验来长大，众人thang好胆款待伊，做朋友来bat伊，也彼得chiah敢óa来质问伊，约翰来挂头壳tī伊ê胸前，koh再细汉gín-á chiah thang放心来hō͘伊抱，众抽税-・ê，以及娼妓chiah thang来kah伊讲话，来得tio̍h壮胆。设使in大家若已经了解耶稣是神，是上帝，以上所讲chiah-ê事，beh thài ē neh？

咱有看见，当tī耶稣ná逼近tī临终ê时，伊有渐渐显出伊ê神圣ê秘密。咱有看见tī众使徒ê中间，渐渐有生起奇异kah惊畏ê念头，来teh思想伊。咱有看见in有常常生惊，接触tio̍h hit-ê真理ê一屑á ê光，也soah受阻止，m̄-ài in讲起。总是其实到tī伊koh活后，升天到tī伊ê荣光ê所在，koh hit-ê约束ê圣神临到了，hit时in chiah有十分了解chit-ê thang生惊ê奥妙ê意义。Hit时in chiah oa̍t转来回想kah伊做伙交陪hit三年久ê记忆，soah奇怪hit时In ê目chiu thài ēhiah-ni̍h花，bē晓得in现时所bat ê道理，to̍h是讲：「道成肉体，khiā起tī咱中间，有恩典kah真理满满。Κoh阮bat看见伊ê荣光，亲像孤kiáⁿ，tùi父所得ê荣光。」

咱kám thang用惊畏kah谨慎ê态度来koh进一步？ 咱是khiā tī圣ê地，tī咱ê面前有chē-chē永远ê奥妙tī-・leh。 总是咱bōe忍得无来思想伊ê情景。 咱ài尽咱ê气力来想像伊。Chit-ê神童tùi伊本身ê意识是啥款？

Tio̍h ē记得，咱m̄-thang kan-ta信伊ê神圣，也tio̍h信伊ê人性。因为耶稣基督有成做「真实」ê人，除了tī咱所有ê愚gōng、固执，以及罪恶，以外一切，伊是lóng kah咱相siāng。耶稣做gín-á是做人类ê一个gín-á。咱teh奇怪，m̄知到tī时耶稣chiah起头来显明伊所有ê khah高尚ê意识？到tī时伊chiah有感觉-・tio̍h tī伊ê心内所有hit-ê bē-tàng讲出ê深深ê灵界ê意识？常常tī伊ê gín-á心ê祈祷ê时，有得tio̍h一屑á ê暗示来明白伊所忽略去ê伟大ê事，以及光明kah美丽ê世界ê经验，to̍h是超越tī地面所bat经验-・ê。Hit时m̄知tī伊ê心内有生出惊畏ê念头á无？ 耶稣犹做gín-á ê时，m̄知bat teh想伊是siáng，kám bat teh试看ài beh了解伊ê天分kah伊临到世间ê目的？

咱知伊成做人，to̍h是有接纳人类有限ê气力，所以伊tī chi̍t-ē-á有失落伊ê真实ê威严，无十分ē记得hit-ê永远ê世界。若无án-ne，伊是bē-tàng成做「真实」ê人。Tùi tī chit点，咱大面犹ē-thang说明khah详细一屑á。Tī今á日ê心理学，有一条心适ê学说，叫做潜(chiâm)在意识，tùi án-ne有指示咱知，耶稣ê神圣ê秘诀有潜在tī伊ê半醒ê精神状态。不过伊平常醒悟ê意识，是一个自然人ê gín-á ê意识。Tī chit几年来，学者不止有讲究咱人ê半意识ê精神现象，知影tī hit款ê精神现象ê下面，有积聚chē-chē所bē记得-・去ê记忆tī-・leh，也hiah-ê记忆khah常若tú-tio̍h突然ê刺激ê时，to̍h随项随项koh浮起来tī咱ê意识ê内中，koh再一项一项来想-・tio̍h。咱bat读tio̍h有啥物gín-á phah m̄见，hō͘贼á是sòng乡人偷chhōa-・去，做伙 tiàm一二十年久，tī hit中间，ta̍k-pái若tú-tio̍h真大ê刺激ê时，khah常 ē生起无gōa分明ê意识，来小khóa ē记得早前伊ê高尚ê家庭，súi-súi ê环境，以及hit-ê无gōa分明ê老母ê面貌。Κiám-chhái khiā起tī拿撒勒chit-ê神童耶稣ê意识，实在有淡薄亲像án-ne ê可能。

咱容允chit款ê设想，m̄-thang phah算是无敬虔ê事。不过咱tek确是m̄敢koh siuⁿ进前来讲起啥物。

无论啥款，福音书所记虽是少，iáu-koh咱免惊来试看描写伊细汉ê情景，续来想像hit-ê款式。咱thang tùi咱所bat伊ê环境来讲究，续用敬虔ê念头来想像。设使咱若 ēkhah关心伊tī后来所讲ê话，to̍h ēchhōe-tio̍h chē-chē是伊teh回想伊细汉ê事实。

请先来想拿撒勒，chit-ê拿撒勒to̍h是伊ê故乡，是tī地面上第一神圣ê所在，是伊ê细汉以及少年时代一切ê记忆背景。Tùi众人不时to显明伊是拿撒勒ê耶稣。Tī十字架顶所钉ê斩条也是称呼伊是拿撒勒ê耶稣；伊tùi天-・里出现来hō͘大数ê 扫罗看见，hit时也是讲，「我to̍h是拿撒勒ê耶稣，你所迫害 -・ê。」

咱ài先淡薄来想拿撒勒ê情景，有一幅巴勒斯坦ê地图展(thíⁿ)开开tī我ê面前。我是坐ǹg北，所以tī我ê倒pêng有蓝色ê地中海，正pêng有约旦河，平衡teh流。请ē记得，有一条阔阔ê山坑tùi地中海出发横过中央巴勒斯坦ê山谷，thàng到约旦河。Chit条山坑，是叫做Iâ-su-lia̍t(Jezreel) ê山坑。Kā chit条山坑做界线，北pêng ê土地是叫做加利利。Taⁿ咱若khiā tī chit条山坑ê中央，面ǹg北pêng，hit时咱thang看见一条道路，叫做「拿撒勒ê道路」有thàng上北pêng，直直入山-・里，到tī hit-ê圆圆ê自然ê戏园内。

Tī-hia所有看见hit-ê圆圆ê自然ê戏园，to̍h是耶稣做gín-á ê时，所经过ê舞台。

咱ài来想像，tī hit-ê细细ê舞台ê耶稣ê款式。咱若回想咱做gín-á ê情景，to̍h有thang做参考来帮助咱khah bat伊。Tī我ê读册间，有挂一幅大ê地图，有画hit-ê圆圆ê自然ê戏园tī-・leh。所以我thang看tio̍h早时伊所看ê相siāng ê山岭，以及山坑，kah hit-ê细细ê山内ê街á，所积聚chē-chē白色ê khiā家厝，koh tī hit-ê街á ê后面，有乌色ê ló͘-kó͘石。咱thang想像，耶稣tī细汉ê时，有四界行游tī hit-ê中间。

过去虽是tú-tio̍h土耳其人ê毁坏，iáu-koh到tī今á日，hit-ê光景，大部分是无啥物变换。亲像咱所有看见hit-ê狭狭、弯弯、oat-oat ê街路，起tī城外ê旷野，á是花园内ê khiā家厝，以及hit-ê青翠ê山谷，春天一下到，四面满满to是百合、金莲、玫瑰、白色ê牡丹kah其余ta̍k等号ê野花，lóng相争开，灿烂到极，成做北pêng ê巴勒斯坦中第一súi景一个，这lóng是早前耶稣所看ê光景。Κoh有一条长长ê山路，to̍h是伊所常常teh行-・ê。Tī城-・里ê后面，有一个高高ê山，早tī好天ê时，伊有khiā tī hit-ê顶面来teh看Tāi-pok山，Hi-pek-lûn山，以及扫罗kah约拿单死ê ki-pí-a(Gilboa)山，也续tùi hia来看hit-ê亲像一幅ê图展开开ê加利利荒废ê山仑á，以及相离远远hit-ê蓝色ê地中海。Tī chit-ê无变换ê东洋ê世界，cha-bó͘ gín-á犹是亲像早时仝款，lóng是tī街路-・里teh相嚷，tī田庄ê井边teh喉叫，tī路-・里ê庄脚人lóng kah早时siāng款，是穿hit款花红柳绿 ê衣裳，tī路-・里大家熟似相请安。是lah!Koh有天中ê飞鸟，to̍h是伊所bat引起-・ê，从中有chē-chē咱不止熟似-・ê，亲像有半天á、杜鹃，koh有teh飞来飞去tī细条溪á ê石头顶ê鶺鴒(chek-lêng，牛屎鸟á)，以及kui大阵teh飞ê粟鸟á，to̍h是伊所teh讲，虽然tī市场-・里两只值有一分银，iáu-koh上帝有teh照顾伊。

Taⁿ beh来想拿撒勒，伊ê故乡。伊有khiā起tī拿撒勒ê一条ê街-・里，tiàm tī木匠ê细间厝á内，是成做一个自然人ê gín-á，来tiàm tī自然人ê家庭。Tī hit-ê家庭除了耶稣以外，iáu有别ê gín-á tī-・leh。咱ē记得，拿撒勒ê厝边bat诽谤伊，m̄认伊是先知人，因为lóng bat伊ê家庭是teh做木，是khiā起tī In ê隔壁条ê街á niā-niā。In有耻笑伊讲：「Chit-ê kám m̄是木匠ê kiáⁿ？伊ê老母kám m̄是叫做马利亚，伊ê兄弟kám m̄是叫做雅各、约西、西门、犹大？伊ê姊妹kám无lóng kah咱tī-chia ？」

咱tī-chia m̄免议论人常常所teh讨论ê问题，讲，hiah-ê gín-á是马利亚所生-・ê，á是约瑟前有娶一个来生ê kiáⁿ？两pêng却lóng有chē-chē ê议论，不过lóng无有普遍tek thang hō͘众人接纳ê结论。无论啥款，在咱只有thang够额知，有几nā ê兄弟姊妹kah耶稣做伙大汉tī hit-ê家庭。

咱tio̍h勉强咱ê心思，来离开hit-ê tùi古早以来本有，也chia̍p-chia̍p出现ê永远ê Kiáⁿ ê思想，做伙来想，续来显明做一个细汉gín-á ê耶稣，有án怎khiā起tī拿撒勒来侍候伊ê老母，有去工场拾khau刀花，续来看伊有án怎tiàm tī chē-chē gín-á ê中间，tī街市-・里来chhit-thô，hit款gín-á世界ê无变款ê游戏。

Tī gín-á ê世界所teh chhit-thô ê法度，是无啥物变款，这m̄知咱bat想-・tio̍h无？虽是经过几nā世纪，iáu-koh tī gín-á ê世界所teh chhit-thô-・ê，所teh吟-・ê，是lóng无分别古今，tùi巴别塔hit时，到tī现今lóng是一样。所以咱大面thang听tio̍h两千年前拿撒勒ê gín-á所teh吟ê诗，讲： 「阮tùi lín pûn笛á，lín无跳舞； 阮bat悲哀，lín无tûi胸。」 有一日耶稣kah学生严肃teh谈论ê时，伊有想tio̍h一句诗，讲：「阮tùi lín pûn笛á，lín无跳舞；阮bat悲哀，lín无tûi胸。」不过伊是引起细汉ê时所惯势teh吟ê诗ê一节niā-niā。可惜咱bē-tàng听见伊用啥物调teh吟，咱只有听见拿撒勒gín-á所teh吟ê诗ê话niā-niā。我ta̍k-pái看tio̍h gín-á tī街路-・里teh吟诗、chhit-thô ê时，无一pái无想tio̍h chit句，以及耶稣teh chhit-thô ê情景。

大面伊所引起ê例，是tī无意识ê中间，tùi伊做gín-á ê记忆来得tio̍h-・ê，che咱有时恐惊khah无注意-・tio̍h。譬喻来讲，咱有看见一个gín-á bat细腻kā ka-la̍uh ê粟鸟á扶上siū-・里，也心内有感触tio̍h上帝ê照顾，续想讲：「若m̄是上帝ê意思，连一只细细ê粟鸟á也bōe ka-la̍uh地。」咱有看见一个做工人ê妇人人，khiā起tī拿撒勒细间ê工场内，有失落一个银á，to̍h是伊看做真值钱-・ê，to̍h「点灯、扫厝，勤勤chhōe到tio̍h。」咱有看见一个妇人人，teh量三斗ê面粉，来准备一礼拜久所tio̍h需要ê pháng。Hit-ê妇人人ê家庭是细细，所以三斗是够额thang做一礼拜ê路用。Hit-ê妇人人有lām淡薄酵tī hit-ê中间。Κoh有一个细汉gín-á bē比灶头khah高，有伸伊ê手，chiān东chiān西，续chia̍p-chia̍p问讲，这是啥物，是án怎做，是为tio̍h啥因端才做。当耶稣teh讲：「天国亲像酵，妇人人the̍h去khǹg tī三斗ê面粉ê内面，到lóng发酵。」hit时咱thang phah算，耶稣有想tio̍h做gín-á ê经验chiah tio̍h。咱khah常有忽略chē-chē gín-á时代hiah-ê khah大层ê事，iáu-koh亲像chit款细细项ê事，颠倒是不时刻tī心内！

Chit-ê gín-á耶稣临到世间，m̄是有齐备ê智识tī-・leh。连关系伊ê宗教ê问题也tio̍h ài学习。总是beh学习chit款问题，伊ê功效，大部分是在beh学习ê gín-á ê头脑，若是án-ne，试想，chit-ê gín-á耶稣所学习ê啥款。

论宗教伊siōng早ê智识，免讲，是tùi伊ê老母来得tio̍h-・ ê。虽然咱知，偤太人是老父teh担当gín-á一切ê责任，iáu-koh论宗教ê事，tùi上帝ê恩赐，beh hō͘ thong世界做老母ê人来担当chit-ê使命。Ta̍k暗马利亚beh下婴á耶稣去困ê时，有教示伊祈祷，有tùi伊讲起父上帝ê事，koh tī伊ê心内有用全精神，来思想tī耶稣ê头前所安排ê天分，试想hit款时间，是神圣到啥款！马利亚ah!众妇人人bē-tàng担当你所担当-・ê。Tī众妇人人ê中间，你有得tio̍h恩典！真可惜，chē-chē妇人人kah gín-á无有chit种ê经验！

偤太人tùi tī gín-á ê宗教训练，是特别不止有关心tī-・leh。连tī hit-ê异教ê所在，老父是异教，老母是偤太ê家庭，咱ē记得hit-ê少年ê提摩太ê好消息，讲：「伊tùi细汉已经bat hiah-ê圣册。」gín-á tú-tú teh学讲话ê时，to̍h续教示in宗教ê事。耶稣有学习「Shema」这tú-tú是亲像咱ê信经。论诗，耶稣有学习上帝khah简单ê诗篇。论历史，伊有学习上帝有án怎引chhōa以色列人ê故事，连tī伊tú-chiah细细汉，bē学习啥物ê以前，ta̍k-pái beh 伐(hoa̍h)入门内ê时，不时to有看见hit-ê有写圣册ê话，ut-teh ê纸，钉tī门khiā，是teh表明上帝有照顾以色列家ê记号。

周围一切ê事物，lóng是教示耶稣知bat伊ê宗教ê事实。无论是安息日ê三顿，安息日ê灯火，每礼拜日所出席ê会堂，每年ê祝典，收割ê节期，一周间ê祭日，赎罪ê日，以及pôaⁿ过节，to̍h是众人tī ta̍k年tio̍h离开故乡，上耶路撒冷所teh赴ê节，试想这在马利亚ê kiáⁿ耶稣看了啥款！Lóng是ē hō͘伊想tio̍h上帝ê意思有hiah-ni̍h隐密tī平常ê生活。亲像án-ne，耶稣有照人ê款式渐渐大，日日勇壮，智慧充满，上帝ê恩典kah伊做伙 tī-・leh。「伊ê智慧kah年岁ná加添，上帝kah人ná疼伊。」

耶稣到tī六岁ê时，照偤太人ê风俗，tio̍h ài赴随人ê城市ê会堂ê小学，来受乡村ê拉比（先生）ê教示。当时偤太人是不止看重chit种ê学堂。照规矩，ta̍k所在lóng tio̍h ài有学堂thang hō͘ gín-á受教育。到十岁为止，lóng是用圣册做教科书来hō͘ in读。

亲像án-ne，咱thang想像，耶稣做细汉gín-á ê时，有kah伊ê兄弟姊妹相chhōa上学。iā thang想像，伊有做gín-á来kah伊ê同伴做伙坐tī铺砖ê地ê顶面，大家围半圆形tī先生ê面前，来teh学习上帝ê话。Ah!咱khah常是真鲁钝bōe晓教示gín-á bat圣册！我teh奇怪hiah-ê teh教示耶稣ê老拉比，m̄知是啥物款式ê人？

到耶稣khah ē晓读ê时，伊所亲近，掠做是第一要紧ê册，to̍h是旧约圣册。偤太人ê先生tùi圣册ê中间，来编辑属tī gín-á所tio̍h读，来做In ê路用，亲像创世记ê故事hit款。咱ài khah后来chiah来想chit本圣册tùi tī chit-ê tī-teh大汉ê gín-á耶稣ê意义到啥款。Tī-chia，咱不过是ài大大来主张，伊tī细汉所受ê教育ê中心基础，to̍h是承受圣册ê感化。大ǹg望咱ta̍k-ê家庭犹原 ē亲像án-ne!

总是在伊teh看，tī上帝ê世界一切ê现象，lóng是圣，koh thang做教示ê路用。人ê手所写-・ê ē(圣册)以外，tī耶稣ê身边有齐全súi-・ ê，m̄是人ê手所写ê ē tī-・leh。Hit-ê话to̍h是父上帝ê大自然，无讲话ê诗歌。Tùi chit-ê大自然，父上帝有时常teh tùi耶稣讲话。咱知，耶稣有特别ê意识，知影上帝不时kah伊做伙 tī-・leh。尽在奥妙，súi koh奇怪ê事实，to̍h是连耶稣iáu未有气力thang想ê以前，上帝to̍h已经有kah chit-ê婴á ê心神teh往来。

我gia̍h头来看吊tī我ê读册间，hit-ê拿撒勒ê地图ê时，我心内teh想，做gín-á ê耶稣有遍行tī hit-ê清彩ê山腰，上帝所出现ê súi-súi ê自然ê中间，来观赏上帝所创造ê青翠ê山岭，笑容ê溪水，以及上帝所创造ê日头，有án怎teh起来普照世间，koh也tī红红灿烂来斜落大海ê水中；续来看上帝所创造ê花木、鸟只、走兽，续快乐来疼惜in，iā感觉父有犹原快乐来疼惜in。咱若看tī khah后来，耶稣teh引起自然界ê物，一切lóng hō͘咱感觉上帝是tiàm tī万物ê后面，teh看顾万物。上帝有疼痛hiah-ê teh tiô跳tī旷野ê细细只ê羊á。上帝有看顾hiah-ê失迷可怜ê羊。上帝有teh养饲天顶ê飞鸟，in无劳苦，无纺绩(cheh/chek)。上帝有teh照顾hit只ka-la̍uh地ê粟鸟á。山-・里ê草木，上帝有hō͘伊穿够额。上帝有照伊ê心所欢喜，来粧thāⁿ山-・里ê野花，所以「当所罗门极行伍(hâng-ngó͘)ê时，伊所穿-・ê，m̄值tio̍h chit种花ê一蕊。」拿撒勒ê作穑人，掖麦á-chí tī园-・里ê时，做gín-á ê耶稣看见，随时明白万物ê丧失是在tī上帝，iā hit-ê种chí ê发生是亲像神迹ê款式，「起头是秧，后来有穗，koh后来，穗to̍h结成五谷。」

Tī世界除了耶稣以外，kám iáu有别ê gín-á bat享乐自然，疼惜自然，iā tī自然ê中间，hiah明来看见上帝，到亲像chit-ê拿撒勒ê gín-á？试想，咱若ē-thang亲像án-ne来培养咱ê细kiáⁿ，kám m̄是真好！若 ē得thang看见上帝有teh运行tī自然，用惊畏ê念头来观看树木teh puh-íⁿ，续ē知，咱若伤害一只细细只ê鸟á，á是用脚来thún踏山-・里ê花木，是亵渎咱ê主上帝ê名，咱想啥款！试想，tī gín-á ê宗教生活，若ē-thang hō͘ in ē晓想tio̍h chit-ê亲切ê上帝，有亲像án-ne hiah-ni̍h时常teh亲近tī in，这kám m̄是自然真thang欢喜ê事！Iáu未有世间ê艰苦kah罪恶ê意识，来teh催逼耶稣ê心ê以前，确实伊是一个幸福儿，khiā起tī拿撒勒来享受hit-ê自由、单纯ê细汉ê生活。