《《平民ê基督传》》

 | | | 转寄

Tēit Koàn Tī Khíthâu Tēit chiuⁿ Bōeū sèkài,I chiū íkeng tī・leh 第一卷 Tī起头 第一章 未有世界，他就已经Tī・leh

作者 Tâi e̍k:Ko Tekchiong,Siutēng Lîm Chùnio̍k & Chng Hūiphêng 2024.02.18

Tēit Koàn Tī Khíthâu


Tēit chiuⁿ Bōeū sèkài,I chiū íkeng tī・leh



"Tī khíthâu ū tō, tō kap Siōngtè tôngchāi, tō chiūsī Siōngtè." Lán ài tùi chia lâi kóngkhí Kitok ê senggâi. Tī sèkan bôlūn símmi̍h úitāi ê lâng, i ê toānkì, lán lóng sī tùi i chhutsì, i chho͘ chhuthiān ê ji̍t lâi kóngkhí. Chóng・sī lūn lán ê Chú ê toānkì, lán ê susiúⁿ tio̍h ài tòtńg siūⁿ kàu tī I só͘ sio̍k hitê éngoán ê sèkài, chāi tī hitê sèkài tehkhòaⁿ, lán chitê, sī kantaⁿ bôìtiong ê sū. Pôaⁿ kòe lán só͘ bat chitê sèkài, pôaⁿkòe chèng chheⁿsîn, íki̍p bu̍tchit, khongkan, sîkan ê kàihān gōa. Ū chi̍tê si̍tchāi ê sèkài, éngoánchiá ê sèkài, chiūsī Siōngtè íki̍p chèng sèng sái só͘ tiàm ê, chiūsī lán chitê sèkài íki̍p kîtha・ê ê goânthâu ê sèkài tī・leh. Che sī lán ê sìngióng ê itchhè só͘ kinkì ê sūsi̍t. Lán bētàng khòaⁿkìⁿ hitê sèkài, lán bētàng chhekliông hitê lio̍ktē, hitê háihōaⁿ. Hitê n̂gkim siâⁿchhī ê kongchhái, m̄bat kha̍ptio̍h lán ê ba̍kchiu. Chóng・sī lán sìn hitê sèkài sī tùi éngoán ū pauûi tī lán ê sinpiⁿ, ia̍h Hitê tùi hia lâi ê, ū kā lán kóngkhí hit só͘chāi ê siausit.

I m̄ hāntiāⁿ pò lán chai hitê sèkài sī chi̍tê bûhānliōng ê Sèng ê sèkài, iáukoh, hoānsè ē khah khaksi̍t lâi kámtōng lán chēchē lâng ê, chiūsī kóng, hitê sèkài sī chi̍tê bûhānliōng ê chhinchhiat, iúài ê sèkài, iā in tī hitpêng ê lâng jia̍tsêng teh koansim tī lán chitpêng ê lâng. Chiàu sèngchheh ê kiànkái, tī hitê bô khòaⁿkìⁿ ê sèkài, ū kuitōatīn ê lâng chhimchhim teh koansim lán sèkan lâng ê sengoa̍h. "Lán íkeng ū chò kiànchèng ê lâng kàu hiah chē, chhinchhiūⁿ hûn ûi lán." Hitê éngoán ê sèkài, sī Iésu ê chó͘ke, só͘í I ū sîsiông kámkak chitê tāichì. I ū pò lán chai thiⁿ・ni̍h ê pē, sîsiông ēng thiàⁿthàng kap aisiong ê sim teh khòaⁿkò͘ lán. I ū pò lán chai, tī tē・ni̍h chi̍tê chōejîn hoánhóe, chiū tī thiⁿ・ni̍h ūitio̍h ánni lâi hoaⁿhí. I ū pò lán chai, hiahê teh chiàukò͘ tēchiūⁿ ê sèhàn gíná ê thiⁿsài ū "siôngsiông kìⁿ góa tī thiⁿ・ni̍h ê pē ê bīn. "I ū pò lán chai, Abulahán tī hitê bô khòaⁿkìⁿ ê sèkài, teh hoaⁿhí lâi khòaⁿ i ê ji̍t tīchia, chhinchhiūⁿ ánni, hitê sèkài chin koansim lán. Tī Iésu piàn iôngmāu ê kò͘sū tiong, ū nn̄gūi Kūiok sîtāi ê sèngtô͘, chiūsī Mô͘se, Eliiah tùi hitê bô khòaⁿkìⁿ ê sèkài ū lâi chihchiap in ê Chú, lâi kap I kóngōe, — sī kóng símmi̍h? Kám sī kóngkhí Hôaláu ông kap Ânghái ê sū, Ahap ông kap Nabot ê phûtôhn̂g ê sū, kám sī in tī tēchiūⁿ só͘ tēit koansim ê sū? Hé, m̄ sī. In iûgoân ū tuijip tī hitê úitāi ê chengsîn, chiūsī tùi hitê éngoán ê sèkài só͘ teh chúì lán・ê ê chhinchhiat ê liāmthâu. "In tâmlūn I ê pānsè, chiūsī I tī Êlúsalèm só͘ beh kenggiāmkòe ê." Che kám m̄ sī àmsī lán chai in chhimchhim só͘ koansim ê, kám sī tī hitê tiùⁿlî lāi, in íki̍p in ê tōa ê tângphōaⁿ tī tēbīn chiūⁿ chínkiù ê sūgia̍p tiong só͘ koansim ê?


Chitê píkàu ê, lóng sī khah kīntāi ê sū, — chíū sī 2000 nî chêng ê sū. Chóng・sī Páulô ū tùi Êhusoh lâng kóngkhí, tùi goânkhìthâu hitê sèkài, chiū íkeng ū chhimchhim teh koansim tī lán, ia̍h Iésu lîmkàu sèkan chitê kèōe, m̄ sī Siōngtè chò pa̍t hāng sū liáu, chiah siūⁿtio̍h ê. Che chiūsī bōe chhòngchō thiⁿtē ê íchêng, tùi Siōngtè ê thiàⁿthàng, chiū íkeng ū chitê éngoán ê kèōe, chiūsī beh hō͘ éngoán ê Kitok lâi chínkiù jînlūi, lâi chūchi̍p tēbīn chiūⁿ chèng khóliân ê kiáⁿjî, kui tī thiⁿ・ni̍h ê Pē ê sèngchhiú. Siōngtè ū sîsiông teh khòaⁿkò͘ lán.


Ǹgbāng lán chiong che khek tiâu tī sim・ni̍h, thang khah ē liáukái sèngchheh só͘ kàsī ê tōlí, chiūsī kóng,"jînlūi ê kenggiām tiong, Siōngtè ta̍k khoán ê khésī, tī bōe piáuhiān tīchia chitê ū khòaⁿkìⁿ ê sèkài ê íchêng, íkeng ū chúnpī tīhia hitê bô khòaⁿkìⁿ ê sèkài. Bōe hiánhiān tī chitpêng ê chìnchêng, chiū íkeng láuchá tī hitpêng lóng chai hitê sūsi̍t. "Tiàm tī hitê chhinchhiat ê sèkài,"Tī khíthâu ū tō, tō kap Siōngtè tôngchāi, tō chiūsī Siōngtè." Tī hitê hn̆ghn̄g éngoán ê sèkài, Siōngtè ê thiàⁿthàng ê kèōe tiong, chiū íkeng ū chúnpī Siōngtè ê Sèng Kiáⁿ hòasin ài "beh ūitio̍h lán chèng lâng íki̍p lán ê chínkiù."


Só͘í lán beh tuichhōe lán ê Chú ê sengoa̍h, tio̍h ài tòtńg siūⁿ kàu chin hn̄g ê só͘chāi, sī tio̍h ài pôaⁿkòe lán ê siôngsiông ê khùila̍t, só͘ ta̍t ē kàu ê ke̍ktiám, sī tio̍h ài kàu tī Chhòngsèkì teh kóng khí goânkhìthâu Siōngtè ū chhòngchō thiⁿtē, hit sî koh khíkhì bē sǹgtit ê sî, sī tio̍h ài kàu tī Sèng Kiáⁿ hòasin,"Hilu̍t ông ê sî, Iésu ū chhutsì tī Iûthài ê Bia̍tléhèm." Hitsî koh khíkhì bûhānliōng ê sî, chiah ē thang tuichhōetio̍h lán ê Chú ê toānkì ê khígoân.

Téngbīn só͘ kóng chiahê, sī Iôhaneh teh siá Kitok toān ê thāitō͘.

Góa ài siàu liām tio̍h tiàm tī Êhusoh hitê só͘ thiàⁿ ê nîlāu ê kàmtok, chiūsī Iésu só͘ thiàⁿ ê ha̍kseng Iôhaneh,"tng i bōe sí ê chìnchêng, ū chēteh gia̍h pit lâi siá hit pún lán ê Chú ê senggâi,hit pún "chi̍t ê lāulâng ê kìek ê hokim toān."

Iésu chāisè saⁿ nî kú, tī Pale̍ksuteng ke̍k chhinbi̍t lâi kap i kaupôe, tī i Iôhaneh ê kìek tiong, ū éngoán ê Kitok, chitê khah chhim, giâmsiok ê susiúⁿ tī・leh, chitê éngoán ê Kitok, chiūsī "tùi kó͘chá ílâi púnlâi to̍h ū・ê, tiāⁿtiāⁿ chhuthiān" tī sèkan. Só͘í Iôhaneh ū kiànchèng kóng,"Tī khíthâu ū tō, tō kah Siōngtè tôngchāi. Tō chiūsī Siōngtè." Hitsî Iôhaneh ū siūⁿtio̍h éngoán ê Kitok tī bōe hòasin ê chìnchêng láuchá cháiⁿiūⁿ ū teh khòaⁿkò͘ chitê khóliân ê sèkài. Tng chitê sèkài m̄bat siūⁿtio̍h I, iáu kah I lī hn̆ghn̄g tī hitê àmàm kòekhì ê sî,"I íkeng tī sèkan, sèkan tùi I lâi chhòngchō, iā sèkan m̄bat I." "Oa̍hmiā tī I ê lāibīn; chitê oa̍hmiā sī lâng ê kng." "Ū chin ê kng lâi ji̍p sèkan, teh chiò bān lâng."

Ísiōng só͘ kóng chiahê, lóng sī òbiāu ê ōe, sèkan lâng ê susiúⁿ, si̍tchāi sī ohtit liáukái. Chin kîkoài! Ánchóaⁿ kóng,"Chitê Kitok putsî tīchia. I tiàm tī útiū lāi, chò útiū ê oa̍hmiā. I tiàm tī lâng ê lāibīn, chò liôngsim ê kng. Sûijiân lán m̄bat I, iáubōe ū sèkan ê chìnchêng, I chiū íkeng khiākhí tī lán tiongkan. "Che tútú sī chiàu Augustine (Augustine) ê ìsù só͘ kóng, Kitokkàu sī tùi khuiphiah thiⁿtē ê sî, chiū kap lán tôngchāi. Che tútú sī chiàu Tertullian ê simsu tiong hótáⁿ lâi siūⁿ kóng, tùi bānsè ílâi Kitok chiū chúnpī beh hòasin chiâⁿchò lâng.

Iôhaneh chai tī bōe hòasin ê íchêng, chhinchhiūⁿ tī tēbīn chiūⁿ ê khoánsit, I ū tùi tī chūjiân, lísèng, liôngsim, lâi khésī hitê bûhānliōng ê Siōngtè. Só͘í koh chháṳōng tongsî Hilīnî lâng, Iûthài lâng, tī susiúⁿ kài só͘ koàn ēng hit kù "Siōngtè ê tō" ê ōe, lâi kiànchèng kóng,"Tī khíthâu ū tō." ēng chit jī "tō" lâi piáubêng Kitok, chho͘chho͘ thiaⁿliáu, sī kîkoài ê khoán. Chóng・sī kîsi̍t ū piáubêng chitê sùtô͘ ê tiongsim susiúⁿ, kohchài iā ū līpiān ê só͘chāi, inūi tongsî Hilīnî lâng ê tiatha̍k íki̍p Iûthài lâng ê susiúⁿ, lóng kiōng thong koànsì teh ēng hit kù ōe. Chiàu Hilīnî ê tiatha̍k susiúⁿ, kánlio̍k lâi kóng, lâng sī bētàng khòaⁿkìⁿ, iā bētàng bong tio̍h bānmi̍h ê bûhānliōng ê goânthâu. Lán chíū thang tùi tī lán ê sin piⁿ, tī sèkài tiong, I só͘ hiánhiān ê lâi bat I. Só͘í in ū ēng hit kù súisúi, chhinchhiūⁿ si ê phìjū, lâi chhengho͘ Siōngtè só͘ hiánhiān ê, kiòchò sī "I ê tō".

Chhiáⁿ lâi siūⁿ hitê líkhì. Nā lūn lán lâng bôlūn sī siáⁿlâng, sī ánchóaⁿ teh piáuhiān i ê simsu íki̍p i ê lāibīn sengoa̍h? Chíū sī tùi i só͘ kóngchhut ê ōe. Tùi i só͘ kóng ê ōe, ū piáuhiān i púnsin, tùi i púnsin kah lán kaupôe, lâi siôngsè soatbêng i ê simsu, íki̍p i ê kámchêng, lâi si̍thêng i ê ìhiòng. Tùi i ê simsu, ìhiòng só͘ hoatchhut ê ōe, ū piáuchhut i ê lāibīn chengsîn kah i ê phínsèng. Só͘í kóng tùi i ê ōe lán thang bat i.

Taⁿ lán beh cháiⁿiūⁿ thang lâi bat hitê bûhānliōng, bētàng khòaⁿkìⁿ, bētàng bat ê Siōngtè? Chíū thang tùi lâng ê liôngsim, kîī ê oa̍hmiā, tōahong íki̍p chhengthian pe̍kji̍t, mêkan ê kiongchhong, kîī ê phahphúkng, súi ê tēbīn, êngkng ê hái tiong, íki̍p hitê teh iúⁿchhī sèkan lâng ê n̂gkim sek ê be̍hhn̂g, tùi chiahê hiānsiōng, thang lâi bat I. Chiahê sī Siōngtè ê hiánhiān, sī I tùi lâng só͘ kóng ê ōe, chiūsī I ê tō, bôlūn siáⁿ khoán khùila̍t lâi chhòngchō chiahê, liân īpang lâng ê tiatha̍kchiá to sêngjīn kóng, che sī "chìkoân・ê ê tō."

Si̍tchāi īpang lâng ê susiúⁿ, sī kantaⁿ ēthang siūⁿ kàu chia niāniā. Chóng・sī chitê sùtô͘ ê susiúⁿ, sī chìnji̍p kohkhah chhim, i chaiiáⁿ ū chi̍tê khah oânchoân ê hiánhiān tī・leh. Inūi saⁿ nî kú ê tiongkan, iū kap i chòhóe kiâⁿ tī Pale̍ksuteng ê chhânhn̂g, taⁿ chitmá i chai, I sī hitê khah oânchoân ê hiánhiān, sī Siōngtè tùi sèkan só͘ kóngchhut ê tō. Só͘í iū sòachiap kóng,"tō ū chiâⁿchò jio̍kthé."Chitê tō, chiūsī tī goânkhìthâu, tī bîbiāu ê chūjiân, sînpì ê oa̍hmiā, ū piáuhiān Siōngtè ê, kiatkio̍k kàu hitê sî kîmóa, chiū chiâⁿchò chi̍tê khah oânchoân ê hiánhiān."Tō chiâⁿ jio̍kthé, khiākhí tī lán tiongkan, ū intián kah chinlí móamóa." Che chiūsī Siōngtè ê khésī ê ke̍ktiám, m̄nā sī Siōngtè khésī I ê khùila̍t íki̍p I ê úitāi, ia̍h sī khésī I ê sim, I ê bûhānliōng ê iúài kah thiàⁿthàng. Tùi ánni, lán chai Iôhaneh teh ēng chit kù lâi chhengho͘ I Siōngtè ê tō, hitê choân chengsîn sī chhinchhiūⁿ chit khoán.

Chóng・sī chitê khóliân ê sèkài, tio̍h lāuchá lâi thènghāu hitê hiánhiān. Lán m̄chai, siáⁿsū Siōngtè iânchhiân I ê hòasin kàu hiahni̍h kú, Chóng・sī lán chai, i ū teh khòaⁿkò͘ Kitok bōe chhutsì íchêng hitê ko͘to̍k ê sèkài. Lán chai I ū tùi éngoán lâi pó͘chhiong in só͘ sitlo̍h ê kihōe. Siōngtè tī éngoán ê chitpêng kah hitpêng ê tiongkan, putsî to teh chò kang.

Lán tāike khiok sī ēthang tôngchêng Kitok íchêng hiahê khiākhí tī hitê ko͘to̍k ê sèkài ê lâng. In chhinchhiūⁿ lán kângkhoán, iûgoân ū teh himbō͘ hó ê sim tī・leh. In ū in ê khòalū, in ê sim iûgoân ū tōngiâu, in chhinchhiūⁿ lán kângkhoán, ēhiáu tōa pisiong kakī ê kiáⁿ sí tī chiàntiûⁿ. Tī in ê simsîn, jio̍kthé íki̍p in ê kénghóng, chhinchhiūⁿ lán kāngkhoán, iûgoân ū kankhó͘ tī・leh. Khósioh bô ū chûpi ê Siōngtè thang chhinkīn. In pichhám lâi teh chhōe I, in ê tiatha̍kka tùi chūjiânkài ê hiánhiān lâi kiànchèng ū chi̍tê Chōbu̍tchú; Chóng・sī chūjiânkài chíū ē chísī lán bat I sī chi̍tê úitāi koh ū khùila̍t・ê niāniā. Κhah ū bûnbêng ê bîncho̍k, chiū chiong in ê thuisióng lâi piáuhiān tī Jiûpítah(Jupitor) íki̍p Jiûnó(Juno) ê sînbêng. Chóng・sī chin khósioh! Chit khoán sîn m̄ sī ē thiaⁿ iubūn ê lâng ê kîtó. Chāi hiahê khah iábân ê bîncho̍k, hitê bētàng tíkhòng ê chūjiânkài ê tōa khùila̍t, ū hō͘ in putchí kiaⁿhiâⁿ. In thiaⁿkìⁿ tōahong hiùhiù kiò, chhiūki si̍hsoaiⁿh kiò, íki̍p lûikong sihnà, lo̍h pha̍uh ê chêng kéng, hit sî in chiū chhiⁿkiaⁿ, lâi bih tī tēhām lāi, lâi chò ngó͘siōng, tah hû, ho̍ksāi kiûkiò in, Ǹgbāng thang tìnchēng hitê ke̍ktōa khùila̍t ê chûnchāi chiá ê siūkhì. Hiahê ngó͘siōng chiūsī in chíì beh lâi piáuhiān Siōngtè.

Lán kiàn tha̍k kó͘chá ê le̍ksú, sùsiông chiū thang chai hitê khóliân ko͘to̍k ê chá ê sèkài,"ū teh chhōe Siōngtè."In ê tiatha̍k, sînōe, ngó͘siōng íki̍p in só͘ pài ê mi̍h, sī in só͘ chhōe ētio̍h itchhè ê kiatkó, che sī chīnchāi khóliân ê sū. Bô chi̍t lâng thang pò in chaiiáⁿ in só͘ teh himbō͘ ài chai ê. In hoānsè ài mn̄g kóng,"i kám sī jînkehtek ê Siōngtè, I kám ū simchêng tīleh? I kám ū chènggī, thiàⁿthàng ê simchêng? I kám ē thiaⁿ khó͘lān ê lāubú teh thîkhàu i só͘ sitlo̍h ê kiáⁿjî? I kám sī bat teh siàuliām lán sèkan lâng? Khaksi̍t chit khoán ê giâugî, sī thang khóliân ê sū. Siatsú lán nā bô sìn Siōngtè ū chiàukò͘ in, ū chi̍t ji̍t, tī símmi̍h sèkài, i beh pó͘chhiong in só͘ sitlo̍h ê kihōe, lán thang siūⁿ i sī kàugia̍h chânjím kamsim pàngsak sèkan lâng.

Siōngtè ê khésī ū kóng, tio̍h chiong in kauthok Siōngtè. Kitok ū teh khòaⁿkò͘ in, Iésu Kitok saⁿ ji̍t kú ê tiongkan, ū tùi si̍pjīkè ti̍tti̍t khì chhōe hiahê tiàm tī "kaⁿ lāi ê sînhûn" lâi tùi in thoân hó ê siausit.

Só͘í lán thang chiong Kūiok sîtāi ê lâng kautài Iésu Kitok. Κám iáu ū símmi̍h khah túhó ê só͘chāi thang kautài?

Hitê kúkú tn̂gtn̂g o͘àm ê sîtāi, siosòa chin kú. Chiàu khòaⁿ Siōngtè iā bô hiánchhut símmi̍h tiāuthâu. Chóng・sī tī hitê Kūiok sîtāi, nā khòaⁿ khah chhim, Siōngtè ê kèōe sī íkeng bô chheⁿkông, koh iā bô thêngkhùn, tīteh chìnhêng. Ēng chēchē ê honghoat,"Kitok ū teh chúnpī I ê hòasin." Tī le̍ksú tiong, lán bô kàugia̍h chaibat thang chhiauchhut i só͘ ēng ê hoattō͘. Κantaⁿ ēthang tùi thuilí lâi tittio̍h khòaⁿkìⁿ tāmpo̍h ê iáⁿchiah jîí. Lán ū khòaⁿkìⁿ kó͘chá chèng pangkok ê hengbông, ū Asiul, ū Babúlông, ū Phosu, ū Hilīnî, ū Lômá. Lán ia̍h ū thiaⁿkìⁿ kó͘chá, chèng sianti ū soangiân kóng, chiahê kok kok ê hengbông, sī sio̍k tī hitê úitāi ê kèōe ê chi̍tpō͘hūn, thang lâi oânsêng Iéhobah ê tōa ê bo̍ktek.


Kàu ū chi̍t ji̍t, lán ū kámchhiok tio̍h koh chi̍tsutá khah bêng ê kng. Tī Chú chêng 2000 nî ê ūchi̍tji̍t, ū khòaⁿkìⁿ chi̍tê siàuliân bo̍kchiá, khiā tī Sulīa ê soaⁿ téng, i ê simlāi jia̍tsêng, khǹg kosiōng ê chìkhì, siū kéngtiàu lâi līkhui pài ngó͘siōng ê kò͘hiong íki̍p chhinchiâⁿ, chhutgōa khì kàu tī i só͘ m̄chai ê só͘chāi, chitê chiūsī Abulahàm. Abulahàm tī i ê simlāi thiaⁿkìⁿ éngoánchiá teh kiò ê siaⁿ, chiū chhuthoat hiòngchêng lâi chīn i ê sùbēng. Tī putti putkak ê tiongkan, i chìnchêng lâi tamtng kiâⁿsélé ê Iôhaneh ê kang, tī Kūiok ê sîtāi,"lâi chúnpī Chú ê lō͘." Tùi ánni lâi khaisí Iûthài bîncho̍k ê hùnliān. Tùichia khí, Iûthài lâng te̍kpia̍t ū kéngsoán lâi kah sèkan itpoaⁿ sio kehlī, khui in ê sim lâi sêngsiū Siōngtè sin ê khésī. In līpia̍t chó͘kong ê ngó͘siōng kah tosîn ê tōlí, lâi chunchông to̍kit ê Siōngtè ê kàsī; chitê tōlí sī íchêng m̄bat ū chi̍tê bîncho̍k só͘ bat siū ê. Íāu tī in ê le̍ksú tiong, ū thiaⁿkìⁿ sianti ê siaⁿ, lâi soanthoân Siōngtè gī ê simchì. Tī le̍ktāi ê sianti ê tiongkan, ū kóngchhut chin òbiāu ê te̍kpia̍t ê ioksok, chiūsī kóng, tī āuji̍t Iûthài lâng íki̍p in ê kiáⁿsun tī chèng pangkok ê tiongkan, beh tittio̍h tōatōa ê chiokhok. Tī chiahê sianti só͘ khòaⁿ ê īⁿsiōng tiong, ū chi̍tê bô gōa hunbêng ê jînbu̍t, chia̍pchia̍p chhuthiān. Hitê bô gōa hunbêng ê jînbu̍t, ūê khòaⁿchò sī lâng, ūê khòaⁿchò sī sîn, iā ūê khòaⁿchò sī Tabi̍t ê kiáⁿ, Jînchú, Siōngtè ê kiáⁿ, Iéhobah ê lô͘po̍k, sînmiāu ê bô͘sū, á・sī éngoán thóngtī sèkan ê pêngan ê Jînkun; kohchài ūê khòaⁿchò sī iûⁿko, sī beh hō͘ lâng khankhì thâi, lâi chò lán ê Chú, tamtng lán lónghóng ê chōe.


Chóngkóng chi̍t kù, chiūsī lâng lóng teh chùsîn thènghāu Siōngtè ê chíì hiánbêng. M̄koh Siōngtè iáu sī tiāmtiām, lóng bô tōngchēng. Chóng・sī Iûthài ê chèng kunông, íki̍p chèng sianti sī itti̍t kòeóng khì. Siōngchhiáⁿ Iûthài lâng soah tútio̍h kok phòa, siūlia̍h lâi kenggiām hitê chhiⁿchhám ê ji̍tchí. Tùi ánni, Iûthài lâng sìsòaⁿ khiākhí tī phó͘thiⁿē. Sèchêng ê piànchhian bôsiông, ū hoaⁿhí, ū pisiong, ū siocheⁿ, ū hoānchōe, m̄koh, Siōngtè iûgoân sī chēngchēng, lóng bô hiánchhut símmi̍h tiāuthâu.






第一卷 Tī起头


第一章 未有世界，他就已经Tī・leh
「Tī起头有道，道kap上帝同在，道就是上帝。」咱ài tùi chia来讲起基督ê生涯。Tī世间无论甚物伟大ê人，伊ê传记，咱lóng是tùi伊出世，伊初出现ê日来讲起。总是论咱ê主ê传记，咱ê思想tio̍h ài倒tńg想到tī他所属hitê永远ê世界，在tī hitê世界teh看，咱chitê，是kantaⁿ无意中ê事。Pôaⁿ过咱所bat chitê世界，pôaⁿ过众星辰，以及物质、空间、时间ê界限外。有一个实在ê世界，永远者ê世界，就是上帝以及众圣使所tiàm ê，就是咱chitê世界以及其他・ê ê源头ê世界tī・leh。这是咱ê信仰ê一切所根据ê事实。咱bētàng看见hitê世界，咱bētàng测量hitê陆地，hitê海岸。Hitê黄金城市ê光彩，m̄bat kha̍ptio̍h咱ê目睭。总是咱信hitê世界是tùi永远有包围tī咱ê身边，亦Hitê tùi hia来ê，有kā咱讲起hit所在ê消息。

伊m̄限定报咱知hitê世界是一个无限量ê圣ê世界，iáukoh，hoānsè ē khah确实来感动咱chēchē人ê，就是讲，hitê世界是一个无限量ê亲切、友爱ê世界，也in tī hitpêng ê人热诚teh关心tī咱chitpêng ê人。照圣册ê见解，tī hitê无看见ê世界，有kui大阵ê人深深teh关心咱世间人ê生活。「咱已经有做见证ê人到hiah chē，亲像云围咱。」Hitê永远ê世界，是耶稣ê祖家，所以他有时常感觉chitê代志。他有报咱知天里ê父，时常用疼痛kap哀伤ê心teh看顾咱。伊有报咱知，tī地里一个罪人反悔，就tī天里为tio̍h ánni来欢喜。伊有报咱知，hiahê teh照顾地上ê细汉gíná ê天使有「常常见我tī天里ê父ê面。」他有报咱知，亚伯拉罕tī hitê无看见ê世界，teh欢喜来看伊ê日tīchia，亲像ánni，hitê世界真关心咱。Tī耶稣变容貌ê故事中，有两位旧约时代ê圣徒，就是摩西、以利亚tùi hitê无看见ê世界有来chih接in ê主，来kap他讲话，—是讲甚物？Kám是讲起法老王kap红海ê事，亚哈王kap拿伯ê葡萄园ê事，kám是in tī地上所第一关心ê事? Hé，m̄是。In犹原有追jip tī hitê伟大ê精神，就是tùi hitê永远ê世界所teh主意咱・ê ê亲切ê念头。「In谈论他ê范势，就是他tī耶路撒冷所beh经验过ê。」这kám m̄是暗示咱知in深深所关心ê，kám是tī hitê帐篱内，in以及in ê大ê同伴tī地面上拯救ê事业中所关心ê?


Chitê比较的，lóng是khah近代ê事，—只有是2,000年前ê事。总是保罗有对以弗所人讲起，tùi源起头hitê世界，就已经有深深teh关心tī咱，亦耶稣临到世间chitê计画，m̄是上帝做别项事了，chiah想tio̍h ê。这就是未创造天地ê以前，tùi上帝ê疼痛，就已经有chitê永远ê计画，就是beh hō͘永远ê基督来拯救人类，来聚集地面上众可怜ê kiáⁿ儿，归tī天里ê父ê圣手。上帝有时常teh看顾咱。


Ǹg望咱将这刻tiâu tī心里，thang khah ē了解圣册所教示ê道理，就是讲，「人类ê经验中，上帝ta̍k款ê启示，tī未表现tīchia chitê有看见ê世界ê以前，已经有准备tīhia hitê无看见ê世界。未显现tī chitpêng ê 进前，就已经老早tī hitpêng lóng知hitê事实。」Tiàm tī hitê亲切ê世界，「Tī起头有道，道kap上帝同在，道就是上帝。」Tī hitê远远永远ê世界，上帝ê疼痛ê计画中，就已经有准备上帝ê圣kiáⁿ化身ài「beh为tio̍h咱众人以及咱ê拯救。」


所以咱beh追chhē咱ê主ê生活，tio̍h ài倒tńg想到真远ê所在，是tio̍h ài pôaⁿ过咱ê常常ê气力，所达ē到ê极点，是tio̍h ài到tī创世记teh讲起源起头上帝有创造天地，hit时koh起去bē算得ê时，是tio̍h ài到tī圣kiáⁿ化身，「希律王ê时，耶稣有出世tī偤太ê伯利恒。」Hit时koh起去无限量ê时，chiah ē thang追chhētio̍h咱ê主ê传记ê起源。


顶面所讲chiahê，是约翰teh写基督传ê态度。

我ài siàu念tio̍h tiàm tī以弗所hitê所疼ê年老ê监督，就是「耶稣所疼ê学生约翰，「当伊未死ê 进前，有坐teh gia̍h笔来写hit本「咱ê主ê生涯，」hit本「一个老人ê记忆ê福音传。」


耶稣在世三年久，tī巴勒斯坦极亲密来kap伊交陪，tī伊约翰ê记忆中，有永远ê基督，chitê khah深，严肃ê思想tīleh，chitê永远ê基督，就是「tùi古早以来本来to̍h有ê，定定出现」tī世间。所以约翰有见证讲：「Tī起头有道，道kap上帝同在。道就是上帝。」Hit时约翰有想tio̍h永远ê基督tī未化身ê 进前老早怎样有teh看顾chitê可怜ê世界。当chitê世界m̄bat想tio̍h伊，iáu kap伊离远远tī hitê暗暗过去ê时，「他已经tī世间，世间tùi他来创造，也世间m̄bat他。」「活命tī他ê内面；chitê活命是人ê光。」「有真ê光来入世间，teh照万人。」


以上所讲chiahê，lóng是奥妙ê话，世间人ê思想，实在是oh得了解。真奇怪！Án怎讲，「Chitê基督不时tīchia。他tiàm tī宇宙内，做宇宙ê活命。他tiàm tī人ê内面，做良心ê光。虽然咱m̄bat他，iáu未有世间ê 进前，他就已经khiā起tī咱中间。」这tútú是照Augustine（奥古斯丁)ê意思所讲，基督教是tùi开辟天地ê时，就kap咱同在。这tútú是照 Tertullian ê心思中好胆来想讲，tùi万世以来基督就准备beh化身成做人。


约翰知tī未化身ê以前，亲像tī地面上ê款式，他有tùi tī自然、理性、良心，来启示hitê无限量ê上帝。所以又采用当时希利尼人、偤太人，tī思想界所惯用hit句「上帝ê道」ê话，来见证讲，「Tī起头有道。」用chit字「道」来表明基督，初初听了，是奇怪ê款。总是其实有表明chitê使徒ê中心思想，koh再也有利便ê所在，因为当时希利尼人ê哲学以及偤太人ê思想，lóng共通惯势teh用hit句话。照希利尼ê哲学思想，简略来讲，人是bētàng看见，也bētàng摸tio̍h万物ê无限量ê源头。咱只有thang tùi tī咱ê身边，tī世界中，他所显现ê来bat他。所以in有用hit句súisúi，亲像诗ê譬喻，来称呼上帝所显现ê，叫做是「他ê道。」


请来想hitê理气。若论咱人无论是谁，是án怎teh表现伊ê心思以及伊ê内面生活？只有是tùi伊所讲出ê话。Tùi伊所讲ê话，有表现伊本身，tùi伊本身kah咱交陪，来详细说明伊ê心思，以及伊ê感情，来实行伊ê意向。Tùi伊ê心思、意向所发出ê话，有表出伊ê内面精神kah伊ê品性。所以讲tùi伊ê话咱thang bat伊。


Taⁿ咱beh怎样thang来bat hitê无限量，bētàng看见，bētàng bat ê上帝?只有thang tùi人ê良心、奇异ê活命、大风以及青天白日，暝间ê穹仓、奇异ê phahphúkng、súi ê地面、荣光ê海中，以及hitê teh养饲世间人ê黄金色ê麦园，tùi chiahê现象，thang来batI。Chiahê是上帝ê显现，是他对人所讲ê话，就是伊ê道，无论啥款气力来创造chiahê，连异邦人ê哲学者都承认讲，这是「至高ê ê道。」


实在异邦人ê思想，是kantaⁿ ēthang想到chia niāniā。总是chitê使徒ê思想，是进入kohkhah深，伊知影有一个khah完全ê显现tīleh。因为三年久ê中间，又kap伊chòhóe行tī巴勒斯坦ê田园，taⁿ chitmá伊知，他是hitê khah完全ê显现，是上帝对世间所讲出ê道。所以又续接讲，「道有成做肉体。」Chitê道，就是tī源起头，tī微妙ê自然、神秘ê活命，有表现上帝ê，结局到hitê时期满，就成做一个khah完全ê显现。「道成肉体，khiā起tī咱中间，有恩典kah真理满满。」这就是上帝ê启示ê极点，m̄nā是上帝启示他ê气力以及他ê伟大，亦是启示他ê心，他ê无限量ê友爱kah疼痛。Tùi ánni，咱知约翰teh用chit句来称呼他上帝ê道，hitê全精神是亲像chit款。


总是chitê可怜ê世界，tio̍h老早来thèng候hitê显现。咱m̄知，啥事上帝延chhiân他ê化身到hiahni̍h久，总是咱知，伊有teh看顾基督未出世以前hitê孤独ê世界。咱知他有tùi永远来补充in所失落ê机会。上帝tī永远ê chitpêng kah hitpêng ê中间，不时都teh做工。


咱大家却是ēthang同情基督以前hiahê khiā起tī hitê孤独ê世界ê人。In亲像咱仝款，犹原有teh欣慕好ê心tīleh。In有in ê挂虑，in ê心犹原有动摇，in亲像咱仝款，会晓大悲伤家己ê kiáⁿ死tī战场。Tī in ê心神、肉体以及in ê景况，亲像咱仝款，犹原有艰苦tīleh。可惜无有慈悲ê上帝thang亲近。In悲惨来teh chhōe他，in ê哲学家tùi自然界ê显现来见证有一个造物主；总是自然界只有会指示咱bat他是一个伟大koh有气力ê niāniā。Κhah有文明ê民族，就将in ê推想来表现tī Jiûpítah(Jupitor)以及Jiûnó(Juno)ê神明。总是真可惜！Chit款神m̄是会听忧闷ê人ê祈祷。在hiahê khah野蛮ê民族，hitê bētàng抵抗ê自然界ê大气力，有hō͘ in不止惊惶。In听见大风hiùhiù叫，树枝si̍hsoaiⁿh叫，以及雷公sihnà，落雹ê情景，hit时in就chhiⁿ惊，来bih tī地陷内，来做偶像、贴符，服sāi求叫in，ǹg望thang镇静hitê极大气力ê存在者ê受气。Hiahê偶像就是in旨意beh来表现上帝。


咱kiàn读古早ê历史，sùsiông就thang知hitê可怜孤独ê早ê世界，「有teh chhōe上帝。」In ê哲学、神话、偶像以及in所拜ê物，是in所chhōe ētio̍h一切ê结果，这是尽在可怜ê事。无一人thang报in知影in所teh欣慕ài知ê。In hoānsè ài问讲，「伊kám是人格的ê上帝，他kám有心情tīleh?伊kám有正义、疼痛ê心情? 伊kám 会听苦难ê老母teh啼哭伊所失落ê kiáⁿ儿? 伊kám是bat teh siàu念咱世间人? 确实chit款ê侥疑，是thang可怜ê事。设使咱若无信上帝有照顾in，有一日，tī甚物世界，伊beh补充in所失落ê机会，咱thang想伊是够额残忍甘心放sak世间人。


上帝ê启示有讲，tio̍h将in交托上帝。基督有teh看顾in，耶稣基督三日久ê中间，有tùi十字架直直去chhōe hiahê tiàm tī「监内ê神魂」来tùi in传好ê消息。


所以咱thang将旧约时代ê人交带耶稣基督。Κámiáu有甚物khah tú好ê所在thang交带?


Hitê久久长长乌暗ê时代，相续真久。照看上帝也无显出甚物兆头。总是tī hitê旧约时代，若看khah深，上帝ê计画是已经无chheⁿkông，koh也无停困，tīteh进行。用chēchē ê方法，「基督有teh准备他ê化身。」Tī历史中，咱无够额知bat thang chhiau出伊所用ê法度。Κantaⁿ ēthang tùi推理来得tio̍h看见淡薄ê影迹而已。咱有看见古早众邦国ê兴亡，有亚述，有巴比伦，有波斯，有希利尼，有罗马。咱亦有听见古早，众先知有宣言讲，chiahê各国ê兴亡，是属tī hitê伟大ê计画ê一部分，thang来完成耶和华ê大ê目的。


到有一日，咱有感触tio̍h koh一屑á khah明ê光。Tī主前2000年ê有一日，有看见一个少年牧者，khiā tī叙利亚ê山顶，伊ê心内热诚，khǹg高尚ê志气，受拣召来离开拜偶像ê故乡以及亲chiâⁿ，出外去到tī伊所m̄知ê所在，chitê就是亚伯拉罕。亚伯拉罕tī伊ê心内听见永远者teh叫ê声，就出发向前来尽伊ê使命。Tī不知不觉ê中间，伊进前来担当行洗礼ê约翰ê工，tī旧约ê时代，「来准备主ê路。」Tùi ánni来开始偤太民族ê训练。Tùichia起，偤太人特别有拣选来kah世间一般相隔离，开in ê心来承受上帝新ê启示。In离别祖公ê偶像kah多神ê道理，来尊崇独一ê上帝ê教示；chitê道理是以前m̄bat有一个民族所bat受ê。以后tī in ê历史中，有听见先知ê声，来宣传上帝义ê心志。Tī历代ê先知ê中间，有讲出真奥妙ê特别ê约束，就是讲，tī后日偤太人以及in ê kiáⁿ孙tī众邦国ê中间，beh得tio̍h大大ê祝福。Tī chiahê先知所看ê异象中，有一个无gōa分明ê人物，chia̍pchia̍p出现。Hitê无gōa分明ê人物，有ê看做是人，有ê看做是神，也有ê看做是大卫ê kiáⁿ、人子、上帝ê kiáⁿ、耶和华ê奴仆，神妙ê谋士，á是永远统治世间ê平安ê人君；koh再有ê看做是羊羔，是beh hō͘人牵去thâi，来做咱ê主，担当咱lóng总ê罪。


总讲一句，就是人lóng teh注神thèng候上帝ê旨意显明。M̄koh上帝犹是恬恬，lóng无动静。总是偤太ê众君王，以及众先知是一直过往去。尚且偤太人soah tútio̍h国破，受掠来经验hitê凄惨ê日子。Tùi ánni，偤太人四散khiā起tī普天下。世情ê变迁无常，有欢喜、有悲伤、有相争、有犯罪，m̄koh，上帝犹原是静静，lóng无显出甚物兆头。